Dziś nie dam głowy, co tak naprawdę skłoniło Stanisława Ignacego Witkiewicza do opuszczenia Podhala. Znawca tematu Maciej Pinkwart przekonuje mnie, że to nic innego, tylko choroba spowodowała, że Witkiewicz (ojciec Witkacego) ostatnie 10 lat swego życia spędził na półwyspie Istra. Że takie były czasy i że Chorwacja przyciągała chorych na gruźlicę.

Witkiewicz, malarz, pisarz, architekt, pozostawił po sobie Zakopanemu nie tylko styl w tutejszej architekturze, ale rzecz niezwykle cenną – publikacje, które dziś pozwalają nam przenieść się w czasy początku XX wieku. W pewien majowy weekend wybraliśmy się z fotografem i tekstami Witkiewicza pod pachą do Lovranu, żeby – łażąc po uliczkach tego urokliwego miasteczka nad Adriatykiem – porozmawiać z Witkiewiczem. Z reprodukcjami jego obrazów w rękach poszukać miejsc, które malował.

Lovran jest jednym najstarszych miasteczek w okolicach Rijeki. Ma świetnie zachowaną starówkę z murami obronnymi. Nazwa miejscowości pochodzi od słowa laurus – drzewo laurowe. Mimo że leży przy ruchliwej szosie, prowadzącej z Rijeki do Puli Loran, należy do wyjątkowo spokojnych i urokliwych kurortów na półwyspie Istria.

Odnalezienie śladów Witkiewicza w Lovranie nie jest trudne, nawet mimo tego, że w hotelowej recepcji nikt nie słyszał o naszym wielkim Polaku. Na szczęście w informacji turystycznej doskonale wiedzą na przykład, że istnieje jeszcze willa, gdzie Witkiewicz spędził kilka lat życia. Szybko przekonaliśmy się o tym, że istnieją też inne miejsca, w których mieszkał.

Willa „Atlanta” stoi tuż przy szosie prowadzącej z Rijeki do Puli. Zarośnięta krzakami, opuszczona i zaniedbana, ale mimo to widać, że była kiedyś niezwykle piękna. Tuż obok drzwi tablica upamiętniająca znamienitego mieszkańca sprzed prawie stu lat. Na willi zachowała się rzymska ornamentyka, a wewnątrz stare, rzeźbione, drewniane schody. Atlanta podobno wystawiona jest na sprzedaż. Komuś, kto ją kupi, trafi się nie lada kąsek. Ogród wije się po zboczu kilkaset metrów w dół, aby sięgnąć spacerowej alejki tuż nad samym morzem. Schodząc ścieżką, ukrytą w zaroślach, odnaleźliśmy miejsce, w którym Witkiewicz ustawił swoje sztalugi, malując krajobraz Lovranu. Niewielkiego formatu obrazek pt. Lovran znajduje się dziś w zasobach Muzeum Narodowego w Krakowie.

W informacjach książkowych o Witkiewiczu można wyczytać, że nie istnieje już willa „Gianna”, w której Stanisław Ignacy Witkiewicz mieszkał też przez kilka lat. Otóż nic podobnego. Nie tylko istnieje, ale ma się dobrze i ciągle przyjmuje wczasowiczów. Stoi tuż obok „Atlanty”. Tonie w kwiatach i widać, że tu nikt nie żałuje na jej potrzeby.

Wieczorem siadam do „Bagna”. Ten tekst Witkiewicza wywołał w Zakopanem wielkie poruszenie. Spór z Andrzejem Chramcem i stosunki panujące wówczas w mieście opisane świetnym językiem. Nie do wiary, że to historia sprzed prawie stu lat, bo pasowałaby do czasów współczesnych idealnie. Chwilami zastanawiam się, czy to gruźlica, czy te ostre opinie nie zmusiły Witkiewicza do wyjazdu na Istrię.

Na tym kończę, by nie odebrać tym, którzy skuszą się na kilkudniowe wakacje w Lovranie, frajdy obcowania z duchem Stanisława Ignacego Witkiewicza .

JJ