Czy w Polsce mamy piekło nihilizmu? Dlaczego kręcimy się w miejscu? Czy w prasie katolickiej mamy do czynienia z językiem krucjaty?

Na te pytania próbowali w ubiegły czwartek odpowiedzieć: abp Józef Życiński, metropolita lubelski, i Adam Michnik, redaktor naczelny Gazety Wyborczej. Do rozmowy zaprosił ich Jacek Żakowski, publicysta Polityki, autor książki „Rozmowa między panem a plebanem”. Do rozmowy wrócili po 16 latach przerwy, choć zmienił się jeden z rozmówców – nieżyjącego już ks. prof. Józefa Tischnera zastąpił jeden z jego przyjaciół – abp Życiński. – Kiedy wracam do tamtych rozmów, co rusz ze smutkiem stwierdzam, że niewiele od tamtego czasu się zmieniło – stwierdził Żakowski. – W wielu dziedzinach zrobiliśmy postęp, np. w ekonomii, ale są ważne dziedziny kulturowe, etyczne, gdzie nie dzieje się dobrze, gdzie zanika pewna wrażliwość – podkreślał abp. Życiński.

Michnik mówił o niebezpiecznym odradzaniu się religii politycznej. – Z religią polityczną mamy do czynienia wtedy, gdy przeciwnik polityczny zostaje określony za pomocą religii. Bóg służy do celów politycznych. Religia polityczna jest odmową dialogu. To odrzucenie rozmowy, odrzucenie chęci zrozumienia rywala – przekonywał Michnik. Jego zdaniem w Polsce dzieje się właśnie coś takiego – religia przekształcana jest w polityczną demagogię.

Jacek Żakowski przypomniał słowa Tischnera, który twierdził, że chrześcijaństwo jest przed nami, że zastępujemy go paranojami narodowymi. – To, co dziś obserwujemy, jest pogańskie. To mowa nienawiści i w odpowiedzi na nią jesteśmy szantażowani np. tezą, że premier Tusk razem z Putinem zamordowali prezydenta. A jeśli mówimy, że to nieprawda, słyszymy, że jesteśmy agentami rosyjskimi. Cały czas mamy proces wypierania tego, czego uczyła Ewangelia – przekonywał Michnik.

Czy nie jest tak, że deficyt przeżycia religijnego, metafizycznego powoduje sakralizację polityki? – pytał Żakowski. – Negatywna forma sacrum to wprowadzanie swoich bożków. Sztucznymi bożkami może być polityka, naród. O tym, jak niebezpieczna może być produkcja takich bożków, przypomina nam historia – twierdził abp Józef Życiński.

Michnik przypominał słowa Tischnera, który mówił, że rola Kościoła nie powinna przypominać wiodącej roli partii. – Polska jest kulturowo społeczeństwem katolickim. Pytania są dwa: w jaki sposób religia jest manipulatorsko wykorzystywana przez politykę oraz w jaki sposób sam Kościół pozwala się manipulatorsko wykorzystywać – zastanawiał się Michnik.

 Z kolei bp Życiński mówił o pseudochrześcijańskiej retoryce: – To agresja połączona z pogardą dla drugiego człowieka, przyozdobiona językiem niby z Ewangelii.

Według Michnika taką właśnie retoryką operuje dziś PiS, którego polityka skupia się wokół wroga. – Najpierw wrogiem PiS-u był komunizm, teraz jest liberalizm. Na tym opiera się projekt polityczny tych środowisk, a nie na tym, co pozytywnego mamy Polsce do zaoferowania – twierdził.

Jak z tego wyjść? – Prostej recepty nie ma. Musimy uwrażliwiać, kształtować sumienia, nie obrażając nikogo. Tak by przegrani nie byli traktowani z triumfalizmem. Tak jak to robił Tischner – mówił bp Życiński. – Tischner nigdy nie atakował nikogo, W nikim nie widział wroga. Autentyzm kapłańskiej postawy szedł w parze z szacunkiem do drugiego człowieka – przekonywał.

 Dlaczego ten dialog nie jest możliwy? Może dlatego, że wybieramy do reprezentacji ludzi gorszych od tych, których reprezentują – jak sugerowała jedna z przysłuchujących się rozmowie pań. Zdaniem Michnika w Polsce po prostu brakuje kultury dialogu. – Jak obserwuję obecny ton prasy katolickiej, to myślę, że nie jest to już epoka Tischnera czy Turowicza – przekonywał Michnik. – To język krucjaty – dodawał. Według Życińskiego nie jest aż tak źle, twierdził, że to tylko małe, agresywne i krzykliwe grupki stwarzają wrażenie, że katolicyzm w Polsce przeżywa kryzys.

Zbigniew Stawrowski przypomniał o warunku według Tischnera koniecznym do dialogu. To założenie, że nasz rozmówca nas czymś obdaruje – elementarna postawa otwarcia.

Beata Zalot