Opisanie zdrowia psychicznego i choroby umysłowej nie jest łatwe. Zamieszanie jest tym większe, że niektóre objawy chorób psychicznych pojawiają się u wszystkich (lub znakomitej większości) zdrowych na umyśle ludzi.

Większość z nas ma okresowo pewne zaburzenia psychiczne, które jednak w żadnym razie nie świadczą o chorobie. Oto najczęściej pojawiające się zaburzenia psychiczne u zdrowych ludzi.

Halucynoidy

Halucynacje u człowieka, który nie jest poddany działaniu żadnych środków psychoaktywnych, traktowane są jako objaw poważnych zaburzeń psychicznych. Halucynoidy to pewien rodzaj halucynacji, czyli spostrzeżeń, które powstają bez działania bodźców z zewnątrz. Np. gdy ktoś schyla się i nagle podniesie głowę, może widzieć ciemne plamy przed oczami. Gdy mocno uderzymy się w głowę – widzimy gwiazdy. Te gwiazdy to właśnie halucynoidy, które mogą się pojawiać spontanicznie bez wyraźnego powodu. Halucynoidy mogą przybierać różnorodną formę: ognistych punktów, które poruszają się w naszym polu widzenia, ciemnych plam, smug, błysków, mrowień, dziwacznych smaków i zapachów. Wiele zdrowych osób słyszy także od czasu do czasu w swojej głowie głosy innych ludzi, a także trzaski, strzały, piśnięcia, muzykę itp.

Choć halucynoidy są objawem nieprawidłowości działania układu nerwowego, to pojawiają się u większości zdrowych ludzi.

Deja vu

Deja vu to uczucie, że dana sytuacja już niegdyś się nam przytrafiła. Mamy wrażenie, że już przeżyliśmy to, co się teraz dzieje, choć zwykle nie potrafimy powiedzieć, ani kiedy to było, ani co się za chwilę stanie.

Deja vu jest zaburzeniem działania pamięci. W uproszczeniu polega ono na tym, że spostrzeżenia ze zmysłów przesyłane są jednocześnie i do świadomości, i do pamięci (a nie tak jak zwykle najpierw do świadomości, a potem do pamięci). W efekcie, gdy uświadamiamy sobie daną sytuację, to jest ona już obecna w pamięci. Stąd uczucie, że kiedyś się już nam przydarzyła.

Deja vu jest zaburzeniem, ale niektóre teorie psychologiczne traktują je jako objaw zdrowia psychicznego! Świadczy ono bowiem o naszej otwartości na nowe doświadczenia i braku lęku przed własnymi przeżyciami psychicznymi. A to jest zdrowe.

Perseweracje

Większości z nas przytrafia się, że powtarzamy bez sensu te same czynności. Na przykład, gdy coś nam zginie w domu, to zaczynamy szukać w jednym miejscu, potem w drugim, w jeszcze innym. A jeśli nie znajdziemy, ponownie zaczynamy szukać tam, gdzie już szukaliśmy, tak jakby zaginiony przedmiot miał się w magiczny sposób jakoś pojawić, mimo że go wcześnie nie było.

To powtarzanie nonsensownych czynności (perseweracja) związane jest z zaburzeniem funkcji uwagi. Polega ono na tym, że gdy wykonujemy jakąś czynność wielokrotnie, to nasz umysł opanowuje ją do perfekcji i tworzy wewnętrzny plan (schemat) tego działania. Dzięki temu możemy wykonywać pewne czynności bez świadomego zaangażowania. Tak opanowujemy np. chodzenie, pływanie, jeżdżenie samochodem itp. Ponieważ umysł pamięta całą sekwencję zachowania, to czasem uruchomienie pierwszego etapu tej sekwencji powoduje wykonanie całego „planu” do końca.

Właśnie z tego powodu możemy w kółko szukać jakiejś rzeczy w tym samym miejscu. Zdarza się, że wsiadamy do samochodu, aby pojechać do sklepu, a zatrzymujemy się pod miejscem pracy. Na podobnej zasadzie możemy iść do kuchni, a gdy już do niej wejdziemy, to zastanawiamy się, po co w ogóle tu przyszliśmy. Pewna moja znajoma chciała wyjść z pokoju, ale gdy podeszła do drzwi, zaczęła w nie pukać od środka. W dodatku był to jej własny gabinet!

psycholog Marcin Florkowski

Tygodnik Podhalański 50/2007