Było to pierwsze lotnisko turystyczne w Polsce.

Powstało 3 sierpnia 1930 roku. Wcześniej w tym miejscu istniał poligon artyleryjski. Już w 1882 roku, gdy powstała twierdza forteczna w Krakowie, Austriacy wybudowali w Nowym Targu stanowisko forteczne w skali 1:1, by żołnierze mogli ćwiczyć. To tu w 1903 do sterowania ogniem testowano podczas ćwiczeń balon obserwacyjny. Po I wojnie światowej teren przejęło wojsko polskie, które przez krótki okres nawet tu stacjonowało.

W 1929 roku w Polsce zaczęło się dynamicznie rozwijać lotnictwo, także turystyczne i sportowe. Wtedy pojawiła się idea stworzenia sieci małych lotnisk w Polsce. Pięknie usytuowana równina z panoramą Tatr z jednej strony, a Gorców – z drugiej świetnie się do tego nadawała. Miało to być lotnisko turystyczne i sportowe, w planach były też kursy powietrznych taksówek z Warszawy, Lwowa czy Krakowa. Nowotarscy radni przegłosowali oddanie terenu za darmo powiatowemu zarządowi Ligii Ochrony Przeciwgazowej i Przeciwlotniczej Województwa Krakowskiego i Katowickiego. W Gimnazjum Goszczyńskiego powstało szkolne koło LOPP. Młodzież w czynie społecznym równała teren przyszłego lotniska, likwidując pozostawione przez żołnierzy wykopy i wały.

Huczne otwarcie lotniska nastąpiło 3 sierpnia 1930 roku. O wydarzeniu informowała między innymi Gazeta Lwowska i Kurier Warszawski. Było to pierwsze w kraju lotnisko turystyczne. Uroczystości uświetniły pokazy akrobacji lotniczych. Odbył się tu wtedy także I Podhalański Zlot Awionetek. Chętni za 10 zł mogli skorzystać z lotu junkersem F 13 nad Tatrami. Były pokazy lotnicze i zawody. Aż do II wojny światowej ćwiczyły tu maszyny wojskowe, odbywały się loty turystyczne, widokowe. Powstał hangar pod myśliwce. – Okres wojny to na lotnisku biała plama – twierdzi Robert Kowalski, prezes Podhalańskiego Towarzystwa Historycznego. – Wiemy, że przynajmniej dwa razy Niemcy wykorzystywali to miejsce do lotów przeciw partyzantom. Stąd startowały samoloty uczestniczące w bitwie ochotnickiej. Niemcy wyszukiwali oddziały partyzantów i przez radio nakierowywali na te miejsca samoloty – opowiada. Dodaje, że istnieje zdjęcie messerschmitta 109 na tle Świnicy. Najprawdopodobniej stacjonował on w Nowym Targu. – Kpt. Antoni Tomiczek wykonywał loty ze zrzutami dla powstańców w Warszawie w 1944 roku. Twierdzi, że przelatując nad Nowym Targiem widział startującego stąd myśliwca z zaświeconymi reflektorami – opowiada Kowalski. – Rok wcześniej mój wujek mieszkający w Zakopanem widział poskładanego messerschmitta, który być może został zestrzelony lub uległ jakiejś awarii – dodaje.

Ponoć w czasie okupacji, na lotnisku w Nowym Targu były organizowane obozy szybowcowe dla młodzieży niemieckiej z organizacji Hitlerjungen. W 1949 r. rozpoczyna się tu budowa spadochroniarni, a w 1950 r. – budynku portu lotniczego. Rok później powstaje Centrum Wyszkolenia Spadochronowego, przy którym wkrótce pojawia się zalążek sekcji szybowcowej. W 1952 r. w Nowym Targu ląduje na szybowcu IS-1 „Sęp” pilot Zbigniew Kirakowski, który przelatując 457,5 km z Lisich Kątów do Nowego Targu, ustanawia rekord Polski. W 1956 r. zostaje utworzony Aeroklub Podhalański, który rok później zmienia nazwę na Tatrzański. W aeroklubie szkoli się wielu pilotów szybowcowych, rejon Gorców okazuje się idealny do lotów falowych. Równocześnie szkoleni są kandydaci do Wojsk Powietrzno-Desantowych. W listopadzie 1966 roku Stanisław Józefczak ustanawia tu na szybowcu Bocian rekord świata przewyższeniem 11.680 m, który dopiero wiele lat później zostaje pobity.

W sezonie 1976/1977 pada rekordowa liczba ponad 30 diamentów za przewyższenie 5 tys. m, zdobytych na Tatrzańskiej Fali. Nowy Targ staje się centrum lotów wysokościowych w Polsce. Odbywają się tu szkolenia szybowcowe, spadochronowe i samolotowe. Różne pokazy, rajdy, zloty. Ważną datą dla nowotarskiego lotniska jest 8 czerwca 1979 roku, kiedy ląduje tu Jan Paweł II. W mszy polowej bierze udział prawie 2 mln osób. Upadek komuny w 1989 roku to także nowa epoka dla lotniska. W 1998 roku powstaje Aeroklub Nowy Targ, do którego przepisuje się większość pilotów szybowcowych Aeroklubu Tatrzańskiego. Zostaje rozwiązany CSS, władze aeroklubu „walczą” o przejęcie w zarządzanie lotniska oraz o sprzęt lotniczy, który pozostał po szkole. Udaje się, ale we znaki dają się finanse.

Dziś Aeroklub Nowy Targ prowadzi szkolenia szybowcowe i samolotowe, choć nie są już tak tanie, jak dawniej, kiedy były dotowane. W tym roku zostaną wznowione też loty falowe. Od września w II LO w Nowym Targu powstanie klasa lotnicza. Uczniowie zakończą edukację nie tylko maturą, ale i licencją na szybowiec. Ich kursy sfinansuje starostwo.

Beata Zalot

Tygodnik Podjhalański 29/2010