Kiedyś Szczawnica była mekką dla wątłych, słabo rozwiniętych i skłonnych do zaziębień. Ci bez 3 guldenów na teksę zdrojową i malutkiej spluwaczki nie przyjeżdżali do miasta. Przed pitną kuracją zwierzali się lekarzowi z fobii, lęków i... dewiacji seksualnych.

Czy zastanawiałeś się kiedyś, jak wyglądała Szczawnica dwieście, a może sto lat temu? W latach 60. XIX wieku tak opisał miasto w „Ilustrowanym przewodniku do Tatr, Pienin i Szczawnic” Walery Eliasz. Pisarz zachwycał się górskim krajobrazem, dziwił się próżności odwiedzających uzdrowisko gości. Zwracał uwagę na Deptak – dziś ulica Zdrojowa, gdzie stał pomnik Dietla. Był pod wrażeniem wspaniałego ogrodu – dworu Szalaya, którego dziś nie ma. „Kto przybył do Szczawnic, a bawi dłużej jak trzy dni, obowiązany jest złożyć 3 guldeny taksy zdrojowej, a 2 guldeny na utrzymanie muzyki, którą to kwotę składa się w kancelaryi zarządu zakładu – wyjaśniał Eliasz. – Wolni są od niej lekarze, wojskowi niżej rangi kapitana, dzieci niżej lat 15, służący i ubodzy za okazaniem świadectw ubóstwa. Za to przysługuje każdemu prawo używania wód ze wszystkich zdrojów i słuchania muzyki grywającej w umyślnie ku temu zbudowanej altanie koło Deptaku.”

Podróżnik nie szczędził słów uznania dla Zakładu Wyżnego (Szalaya), w którym „tryszczą cztery źródła pięknemi altanami ozdobione”. Jak tłumaczył, w słonych wodach Józefina, Magdalena, Szczepan, Walerya można się kąpać. „W wannie metalowej 50 centów, w drewnianej cent. 30, za nasiadową zaś kąpiel 10 cent – wyjaśniał. – Dostarczają tu dla gości żętycy w budynku zdrojowym Józefiny, jako też mleka, które ogrzane mieszają według potrzeby niektórzy słabi z wodą zdrojową” – zaznaczał. Jak kiedyś wyglądała kuracja słonymi wodami? Chorzy przed leczeniem odwiedzali doktora Trembeckiego. Ten, zanim przepisał zabiegi, pytał o przyczyny śmierci rodziców i dziadków, stosunki rodzinne, a nawet warunki życia. W jego kartotekach były informacje o lekach, fobiach, a nawet dewiacjach seksualnych kuracjuszy. Nic dziwnego, że początkowo wizyty u młodego lekarza budziły kontrowersje wśród pań. Wodne kuracje wyglądały inaczej, niż dziś. Kuracjusze między godz. 6 a 8 ustawiali się w kolejce przy źródłach. Świeżą wodę pili na czczo, spacerując po parku zdrojowym i rozmyślając o przyjemnych sprawach. Drugim równie ważnym jak szczawa lekarstwem była owcza żętyca, którą leczono gruźlicę oraz osłabienie po porodzie. Wierzono, że przynosi ona ulgę wycieńczonym rozpustą bądź za wcześnie ożenionym.

Dodać animuszu

Co w wolnym czasie robili kuracjusze? „Niektórzy podróżni puszczają się na czółnach Dunajcem z Czorsztyna, gdzie się już Pieniny poczynają, to znów ze Sromowiec Wyżnich (…). Z wielką troskliwością strzedz trzeba zamówionych przewoźników, aby się nie popili w Czerwonym Klasztorze – wspominał Eliasz. – Trzeba im udzielić trochę wódki lub wina, aby im dodać animuszu, ale albo z czółen nie wypuszczać, albo każdy krok ich od brzegu śledzić, szczególniej w karczmie”. Ulubionym miejscem wypoczynku kuracjuszy był park górny, gdzie przygrywała kapela wojskowa. W latach osiemdziesiątych XIX w. na jednym z tarasów parkowych powstał chodnik, z którego rozpościerał się widok na górną Szczawnicę. Chodzić po nim mogły jedynie osoby odpowiednio „ukostiumowanie”. Nieco później w Dworcu Gościnnym kuracjusze korzystali z czytelni zakładowej, oglądali przedstawienia teatralne, koncerty śpiewaków i tańczyli na dancingach. Te ostatnie raz w tygodniu urządza specjalna komisja zdrojowa. Obok Dworca znajdował się plac tenisowy, z którego korzystano od godz. 8 rano.

Kieszonkowe spluwaczki

Na początku XX wieku w Szczawnicy wprowadzono zarządzenia sanitarne, których przestrzegać mieli goście. Komisja uzdrowiskowa wprowadziła m.in.: nakaz noszenia kieszonkowych spluwaczek (w tym czasie obowiązywał surowy zakaz plucia po chodnikach i placach publicznych). Metalowe pudełeczka opróżniano do blaszanych naczyń postawionych wzdłuż deptaków w parku. „W każdym mieszkaniu, po opuszczeniu go przez kuracjusza, przeprowadza komisja zdrojowa przymusowo gruntowną dezynfekcję lokalu jakoteż sprzętów i pościeli, przez ludzi w tym kierunku wyszkolonych, pod nadzorem medyka, przydzielonego lekarzowi zakładowemu do pomocy – wyjaśniał dr. med. Artur Werner w informatorze „Zakład zdrojowy Szczawnica”. – Kuracjusze wynajmujący pomieszczenie winni we własnym dobrze zrozumianym interesie żądać od właściciela willi przedłożenia poświadczenia komisji zdrojowej, że w lokalu tym została przeprowadzona dezynfekcja po opróżnieniu go przez poprzedniego lokatora.”

Frekwencja

Jak pisał Werner, przeciętna roczna frekwencja gości w mieście wynosiła w ostatnich trzech latach 5.066 osób. „W roku 1962 bawiło w Szczawnicy 6.032 osób, tj. 1.383 osoby więcej jak w roku ubiegłym. Rok bieżący można więc zaliczyć do najświetniejszych pod względem liczby gości” – podkreślał doktor.

Aneta Dusik

Tygodnik Podhalanski 24/2010