Rozalia i Andrzej Czerwińscy z Pyzówki cudem uniknęli śmierci w czasie niemieckiej okupacji. O tym, że mogą mieć kłopoty, przestrzegła ich miejscowa wróżka.

Jadwiga Myrda, z domu Czerwińska, urodziła się w lutym 1937 r. w Pyzówce. Kiedy wybuchła II wojna, była małym dzieckiem, a mimo to zapamiętała dramatyczne sceny, jakie rozegrały się wtedy w jej rodzinnym domu. Niestety, dziś z powodu złego stanu zdrowia sama nie może już opowiedzieć o tamtych zdarzeniach. Jej wspomnienia zachowała córka Jadwiga Czaja, która pamięta również opowieści wojenne swojej babci. - Mamie utkwiło w pamięci, że jak rozpoczęła się wojna, to nad Pyzówką z ogromnym hukiem przelatywały niemieckie samoloty. Ludzie przeczuwali, że dzieje się coś groźnego, więc zwołali dzieci i zamknęli je w piwnicy. Wśród nich była też mama, która miała wtedy 2 lata - rozpoczyna opowieść Jadwiga Czaja z Pyzówki. - Podobno wszystkie dzieci płakały w tej ciemnej piwnicy.

Bił babcię po twarzy

Prawdziwe chwile grozy Czerwińscy przeżyli na początku 1943 r., kiedy jedna z mieszkanek Pyzówki doniosła okupantom, że w domu rodziców Jadwigi Myrdy - Andrzeja i Rozalii Czerwińskich ukrywa się oficer wojska polskiego. - Niemcy przyjechali do moich dziadków w nocy. Nie czekali, aż ktoś otworzy drzwi. Rozbili szybę na ganku, aby dostać się do środka. Zastali oficera, który się tam ukrywał - opowiada Jadwiga Czaja. - Mama miała wtedy niecałe 6 lat. Wspominała, że jeden z Niemców na jej oczach bił babcię po twarzy i krzyczał: „mów prawdę”! Chciał, aby babcia przyznała się, kim jest człowiek, którego z dziadkiem ukrywali. Rozalia Czerwińska nie powiedziała prawdy. Tłumaczyła się, że mężczyzna jest handlarzem z Krakowa. Oficerowie ukrywali się również u jej siostry w Morawczynie i u brata w Pyzówce. Niemcy kazali Rozalii, żeby zaprowadziła ich do brata, który mieszkał niedaleko. - Kiedy szli do niego, też bili babcię. Później całe nogi miała sine. Oficerowi udało się uciec sprzed domu jej brata. Schronił się w Obrocznej, a potem z Morawczyny przewieziono go do plebanii w Klikuszowej, gdzie leczył odmrożenie stóp, ponieważ uciekał boso. Dopiero po wojnie dziadkowie dowiedzieli się, że nie przeżył - trafił do więzienia Montelupich w Krakowie i tam został rozstrzelany, kiedy próbował uciec - mówi Jadwiga Czaja.

Śmierć za złą wróżbę

Z wydarzeniami z  1943 roku przeplata się historia wróżki, która mieszkała w Pyzówce i przepowiedziała Rozalii Czerwińskiej, że może mieć kłopoty. Przed wizytą Niemców oficer zostawił u Czerwińskich skórzane buty, które po jakimś czasie zginęły. - Prawdopodobnie ktoś je ukradł. Babcia czuła się niezręcznie, że oficer wróci, a butów nie będzie, więc poszła do wróżki prosić o pomoc we wskazaniu złodzieja - opowiada Jadwiga Czaja. - Dowiedziała się, że buty już się nie znajdą. Wróżka jeszcze raz wyłożyła karty i powiedziała: „strzeż się, bo będziesz miała policję w domu i kłopoty”. Babcia pani Jadwigi wspominała, że wróżka 3 razy przepowiedziała Niemcom, że Hitler przegra wojnę. Z tego powodu została aresztowana i rozstrzelana w lesie w Ludźmierzu. - Babcia mówiła, że do tej wróżki przyjeżdżali też ludzie z sąsiednich wsi. Nawet ktoś przybił do smreka tabliczkę z napisem: „do wróżki”, bo wszyscy ciągle pytali, gdzie mieszka, i mylili dom wróżki z innym domem, który też był pod lasem - opowiada.

Podwójny cud ocalenia

Podczas nocnego najścia u Czerwińskich Niemcy przeszukali strych. - W sąsieku przechowywane było mięso niemal z całej świni. Nie wolno było w domu prowadzić uboju. Babcia mówiła, że to był cud, że Niemcy chodzili obok sąsieku, ale żadnemu nie przyszło do głowy, aby do niego zajrzeć - wspomina Jadwiga Czaja. Dodaje, że kolejny „cud” zdarzył się, kiedy przesłuchiwali babcię przy stole, na którym leżała mała poduszka, a pod nią ukryty był pistolet. Żaden z żołnierzy nie sprawdził, co jest pod poduszką. - Gdyby odkryli broń, prawdopodobnie rozstrzelaliby całą rodzinę. Po wojnie babcia w Ludźmierzu zamówiła mszę dziękczynną za cudowne ocalenie. Po ucieczce oficera z Pyzówki okupanci jeszcze kilka razy przyjeżdżali do Czerwińskich. Mąż Rozalii, Andrzej, trafił do zakopiańskiego Palace. - Wraz z rodziną zgodził się przyjąć kenkartę, aby przeżyć i ocalić rodzinę przed obozem. Ale nie oznaczało to, że dziadkowie byli bezwzględnie posłuszni Niemcom - zapewnia Jadwiga Czaja. Jej dziadek był łącznikiem partyzantów. To do jego domu przychodzili się posilić, a on odprowadzał ich często w stronę Starych Wierchów. Jadwiga Czaja wspomina, że dziadkowie wiedzieli, kto doniósł na nich w 1943 r. Nigdy jednak nie wydali tej osoby - ani partyzantom, którzy chcieli zabić zdrajczynię, ani też władzy ludowej, która przesłuchiwała dziadka po wojnie. - Ta kobieta przyszła do dziadków po jakimś czasie i prosiła o wybaczenie - mówi Jadwiga Czaja. - W latach 80. ub. wieku dziadek spotkał też jednego z donosicieli z Sieniawy. Jeszcze wtedy przepraszał dziadka za wszystkie przykrości wojenne.

Monika Para

Tygodnik Podhalański 13-14/2013

Fot.: z archiwum Jadwigi Czaji