Coraz więcej osób na Podhalu decyduje się na stwierdzenie nieważności małżeństwa. Tak było przynajmniej w 2013 roku kiedy powstał tekst, który dziś proponujemy do czytania z naszego tygodnikowego archiwum. Ale czy cos się zmieniło w 2022 roku? Tak, ceny.

Anna postanowiła zdobyć unieważnienie ślubu kościelnego, kiedy ksiądz w Nowym Targu nie chciał ochrzcić jej dziecka z drugiego związku. Namówiła ją kuzynka, która wcześniej takie „stwierdzenie nieważności małżeństwa” uzyskała. Przestrzega, by nie używać określenia rozwód kościelny, bo duchowni w sądzie kościelnym tego bardzo nie lubią. Zastrzega też, że nie może zdradzić zadawanych jej w kurii pytań, bo taką deklarację musiała złożyć. - Sam proces od złożenia pozwu trwał 3 lata - opowiada. - A atmosfera była mniej stresująca, niż w sądzie cywilnym podczas rozwodu. Przesłuchiwanie odbywało się bez udziału męża. Wgląd do całej dokumentacji miałam dopiero po zakończeniu całego procesu - relacjonuje. Sąd kościelny unieważnił jej poprzednie małżeństwo, ponieważ z powodu ukrytego alkoholizmu mąż nie był zdolny do podejmowania spraw istotnych dla rodziny. Ula zdecydowała się na rozpoczęcie całego procesu z powodu dzieci. - Człowiek mówi im, jak mają żyć, jak się zachowywać, każę im się modlić. Nie chcę, żeby pomyślały, że żyję w grzechu - tłumaczy. - Jestem praktykującą katoliczką - dodaje. Jest po pierwszej wizycie w kurii, jeszcze nie złożyła pozwu. - Notariusz wysłuchał całej mojej historii, w pewnych momentach przerywał i mówił, które fakty mogą być powodem zniesienia nieważności małżeństwa. W moim przypadku zwrócił uwagę na alkoholizm męża już przed ślubem, na to, że zaniedbywał rodzinę, że nie podjął psychicznej zdolności wykonywania obowiązku małżeńskiego - tłumaczy.

Prawnik radzi

„Kancelaria Usług Prawnych w Zakopanem skutecznie przeprowadzi proces unieważnienia małżeństwa kościelnego” - znajdujemy ogłoszenie w prasie. Telefonujemy pod umówiony numer i umawiamy się z właścicielem biura. - Cała procedura odbywa się niemalże korespondencyjnie, strony są tylko raz przesłuchiwane. Dla prawnika to nie są sprawy trudne, a skuteczność jest duża - twierdzi. Powodem unieważnienia małżeństwa jego zdaniem może być np. mała świadomość religijna w momencie zawierania związku. - Sąd kościelny bada dokładnie okres od poznania przyszłego małżonka do momentu ślubu - opowiada. Jego zdaniem przesłanką do unieważnienia ślubu może być jedynactwo współmałżonka i wynikająca z tego aspołeczność, bycie z rozbitej rodziny czy życie seksualne przed zawarciem małżeństwa. Dodaje, że nie jest to upokarzający proces. - To tak naprawdę pozew, jedno przesłuchanie i po sprawie - twierdzi. Dodaje, że odkąd ogłasza swoją pomoc prawną przy „rozwodach” kościelnych, kancelaria miała dużo telefonów: - Ludzie zadają różne pytania, pytają o procedury, ceny, ale rzadko przychodzą do biura. Dodaje jednocześnie, że zainteresowanie unieważnieniem ślubu kościelnego jest coraz większe, także na Podhalu. Osobiście zna 4 małżeństwa, które taki pozew w  krakowskiej kurii złożyły, i dla wszystkich proces zakończył się pozytywnie. - Nie chodzi o znalezienie furtki, ale o realną pomoc osobom, które chcą ułożyć sobie życie na nowo, z nowym partnerem. Ponieważ są wierzące i praktykujące, chcą w pełni uczestniczyć w życiu kościoła - tłumaczy prawnik.

Jedynactwo to nie powód

Sąd Metropolitalny w Krakowie obsługuje 2 diecezje - krakowską i bielsko-żywiecką. Jak informuje ks. Zbigniew Rapacz, w latach 2009-2010 r. wniosków o stwierdzenie nieważności małżeństwa składanych tu było rocznie ok. 250, w 2011 r. takich spraw było już tylko 194, a w 2012 r. - 175. - Ta liczba maleje, bo zmniejsza się liczba ślubów kościelnych, więcej osób żyje w związkach nieformalnych. To także kwestia wiary, ludzie rozchodzą się, ale nie starają się o stwierdzenie nieważności małżeństwa, bo mniej im na tym zależy - tłumaczy ks. Zbigniew Rapacz. Danych dotyczących Podhala krakowski sąd kościelny nie posiada. Jak wyglądają procedury? - Najpierw trzeba złożyć tzw. skargę powodową, potem następuje przesłuchanie stron, świadków, zebranie dowodów i na koniec wyrok wydają księża Trybunału - tłumaczy ks. Rapacz. Postępowanie jest z urzędu dwuinstancyjne i w obu sądach muszą zapaść zgodne wyroki. Sąd Metropolitalny w Krakowie jest drugą instancją dla 7 sądów biskupich. Jego jurysdykcja sięga poza granice państwowe, pod swoją pieczą ma m.in. dekanat we Lwowie. Dla archidiecezji krakowskiej drugą instancją jest Sąd Metropolitalny w Katowicach. Ostateczną - trzecią instancją dla wszystkich jest Rota Rzymska. Jakie mogą być powody stwierdzenia nieważności małżeństwa? - Mogą to być przeszkody wynikające z Kodeksu prawa kanonicznego. Może to być któraś z 10 przeszkód małżeńskich lub wady zgody małżeńskiej, np. psychiczna niezdolność do podjęcia obowiązków małżeńskich - wymienia ks. Rapacz, choć w szczegóły nie chce się wdawać. Czy jedynactwo, jak usłyszeliśmy w biurze porad prawnych, może być powodem stwierdzenia nieważności małżeństwa? - Bywa, że jedynactwo niesie za sobą egoizm, traktowanie swojej żony jak służącej. Ale to nie może być jedyny powód, każda sprawa jest inna i złożona - tłumaczy duchowny. Także życie seksualne przed ślubem nie jest wystarczającym powodem. - Gdyby tak było, trzeba by się zastanowić nad ważnością większości zawartych małżeństw - podsumowuje. - Te wszystkie rzeczy są wyrwane z kontekstu, dlatego m.in. odradzam korzystanie z usług adwokatów spoza listy zatwierdzonej przez sąd metropolitalny - mówi ks. Rapacz.

Z chęci nieuczciwego osiągnięcia pożądanego wyroku

Adwokaci z listy sądu metropolitarnego to osoby świeckie, posiadające wykształcenie kanoniczne. Z ich pomocy mogą skorzystać osoby, które mają problemy z napisaniem pozwu czy „poruszaniem się” w procedurze sądowej. - W każdym innym przypadku pomoc taka jest niepotrzebna - przekonuje ks. Rapacz i namawia do korzystania z bezpłatnych porad w kancelarii sądu metropolitarnego lub poradnictwa prawnego przy parafii mariackiej w Krakowie. Odsyła do oświadczenia, które wisi przed wejściem do sądu. Dokument przestrzega przed szukaniem pomocy w sprawach o stwierdzenie nieważności małżeństwa u osób lub kancelarii adwokackich, a także przez internet. „Osoby te nie mają żadnych uprawnień do występowania w sądach kościelnych jako adwokaci. Nie dysponują też wystarczającą wiedzą z zakresu prawa kanonicznego. Wykorzystują czyjeś szczere pragnienie rozwiązywania spraw. Taka pomoc na niewiele się przydaje, a uciekanie się do proponowanych przez takie osoby środków rodzi uzasadnione podejrzenie o chęć nieuczciwego osiągnięcia pożądanego wyroku” - czytamy w oświadczeniu. Ks. Rapacz twierdzi, że uzyskanie stwierdzenia nieważności małżeństwa nie jest łatwe. - Do naszej poradni przy sądzie przychodzi np. tygodniowo 10-15 osób, z czego tylko może 2-3 sprawy nadają się do prowadzenia. Potem jeszcze spośród złożonych u nas spraw 1/3 rozpatrywana jest negatywnie - mówi ks. Rapacz. - Ludzie nie potrafią przed sądem udowodnić, że ich małżeństwo jest nieważne - co innego słowa, co innego dowody - tłumaczy duchowny. Opłata za prowadzenie procesu w pierwszej instancji dla osób mieszkających w Polsce wynosi 1200 zł, dla osób zza granicy - 2 tys. zł. W przypadku skargi wzajemnej - strona pozwana płaci 600 zł. W drugiej instancji opłaty wynoszą po wyroku pozytywnym 400 zł (Polska) i 800 zł (zagranica), po wyroku negatywnym 500 zł i 800 zł. W trzeciej instancji opłaty wynoszą 500 zł i 1000 zł.

Beata Zalot

Tygodnik Podhalański 42/2013