Prawie 10 lat temu odszedł Jacek Woźniakowski. Wspominamy go dziś piórem Macieja Krupy. Oto jak pisał w pierwszą rocznicę śmierci profesora po spotkaniu wspomnieniowym w Willi Pod Jedlami.

Przypomnijmy, że Jacek Woźniakowski był prawnukiem malarza Henryka Rodakowskiego i wnukiem Jana Gwalberta Pawlikowskiego, znanego działacza społecznego, orędownika ochrony przyrody, pierwszego właściciela Domu pod Jedlami. Urodzony w 1920 roku w Biórkowie, był historykiem sztuki, publicystą, pisarzem, dziennikarzem, tłumaczem, edytorem i wydawcą. Był profesorem Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i pierwszym prezydentem Krakowa wybranym w wolnych wyborach w 1990 roku. W ostatnią niedzielę w Domu pod Jedlami zebrali się znajomi Profesora przede wszystkim z Zakopanego, ale nie tylko. Lubelskie lata Jacka Woźniakowskiego wspominali jego uczniowie z KUL - profesorowie historii sztuki Lechosław Lameński i Bożena Wronikowska. Profesor Lameński był pierwszym doktorantem Jacka Woźniakowskiego i jest jego następcą na Katedrze Sztuki Nowoczesnej KUL. Zaangażowanie Profesora w działalność opozycyjną i wydawniczą w Lublinie, i nie tylko, przypomniał Janusz Bazydło.

Kolejnym wspomnieniowym wątkiem było życie w Domu pod Jedlami, szczególnie w okresie świąt, kiedy zjeżdżała się tu cała rodzina - przede wszystkim w okresie Wielkiej Nocy. Swoje wspomnienia przywołały dzieci Profesora - Róża Thun i Henryk Woźniakowski. A kustosz Domu pod Jedlami Małgorzata Rybak mówiła o licznych pobytach Profesora z małżonką na Kozińcu w różnych porach roku. Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że Dom pod Jedlami i Zakopane to były dla Profesora miejsca ważne. Tutaj spędził znaczną część dzieciństwa, tutaj poszedł do pierwszej komunii, tutaj poznał swoją przyszłą żonę i w Zakopanem miał miejsce ich ślub. O związkach Jacka Woźniakowskiego z Tatrami mówili Paweł Skawiński i Wiesław Aleksander Wójcik. Dyrektor TPN towarzyszył Profesorowi podczas wielu wycieczek, w tym podczas ostatniej wycieczki w Tatry i okolice, a redaktor Wójcik przypomniał rolę Profesora w komitecie redakcyjnym „Wierchów”, które założył onegdaj jego dziadek - Jan Gwalbert Pawlikowski. O związkach Profesora z Muzeum Tatrzańskim, przewodniczeniu Radzie Naukowej Muzeum oraz pomocy i konsultacjach przy rozmaitych wystawach i innych muzealnych przedsięwzięciach mówiły była dyrektor MT Teresa Jabłońska i prof. Dorota Folga-Januszewska. Na spotkanie nie dotarli niestety m.in. Michał Jagiełło i Barbara Grocholska-Kurkowiak, która przesłała jednak swój piękny wiersz poświęcony Profesorowi.

Wiele spośród zebranych osób wspominało wielkie znaczenie najbardziej znanej książki Jacka Woźniakowskiego „Góry niewzruszone”. Podkreślano, że to książka ważna dla rozumienia pejzażu górskiego, rozumienia malarstwa pejzażowego w ogólności, a malarstwa alpejskiego i tatrzańskiego w szczególności. Teresa Jabłońska przypomniała o idei przygotowania wystawy pejzażu górskiego w Zakopanem w oparciu o prace opisane w książce Profesora. Zebrani zgodnie potwierdzili, że to znakomity pomysł i że mógłby być zrealizowany na przykład z okazji studwudziestolecia Domu pod Jedlami w roku 2017. Warto przypomnieć w tym miejscu słowa napisane przez wielkiego malarza Józefa Czapskiego, spokrewnionego z Woźniakowskimi, w książce wydanej z okazji siedemdziesięciolecia urodzin Profesora w roku 1990, zatytułowanej „Fermentum massae mundi”. „Zdaje mi się, że Woźniakowski przez szereg lat odegrał rolę podobną do roli Witkiewicza sprzed wieku, Witkiewicza, którego zasługa ogromna jako odkrywcy i obrońcy takich malarzy, jak bracia Gierymscy, Pankiewicz i Podkowiński, jest niewątpliwa i bezcenna. Gdyby nie Jacek Woźniakowski, jakże mało bym wiedział o tem, co się działo ze sztuką w Polsce od czasu, kiedy poza Polską żyję.

I tu przechodzę do twórczości Jacka Woźniakowskiego najwyższej i najcenniejszej, to znaczy do jego książki Góry niewzruszone (...) Trzeba tę książkę uważnie przeczytać, a nie kartkować tylko, żeby ocenić, jaką ogromną sumę informacji malarskich i historycznych zawiera. Niektórzy narzekają, że jest trudna, że Jacek przepełnił ją niezliczonymi cytatami, które czerpał od ósmego wieku do naszych czasów. Jest to krytyka absurdalna. Można by o nim powiedzieć, że jest królem cytatu, bo cytaty jedynie potęgują i poszerzają ogromny horyzont tej książki.” Przed rokiem, w sierpniu 2012, ukazały się nakładem Wydawnictwa Universitas w sześciu tomach „Pisma wybrane” Jacka Woźniakowskiego w wyborze i opracowaniu Nawojki Cieślińskiej-Lobkowicz. Drugi tom „Pism” jest w całości poświęcony tematyce górskiej, tatrzańskiej i zakopiańskiej w pisarstwie Profesora i zawiera między innymi „Góry niewzruszone”. Podczas spotkania na Kozińcu wspomnienia przyjaciół i znajomych o Jacku Woźniakowskim były przeplatane fragmentami zakopiańskich wspomnień Profesora z różnych lat, spisanych w książce „Ze wspomnień szczęściarza”, odczytanych przez niżej podpisanego.

Inicjatorem spotkania był mieszkający w Zakopanem historyk Janusz Bazydło. Organizatorami - Fundacja „Zakopiańczycy. W poszukiwaniu tożsamości”. Gościny udzieliła nam rodzina Woźniakowskich, reprezentowana na spotkaniu przez dwoje z czworga dzieci Profesora: Różę Thun - posłankę do parlamentu europejskiego i Henryka Woźniakowskiego - prezesa Wydawnictwa Znak. Muzykę zapewnili Krzysztof i Jasiek Trebunia Tutka, a za poczęstunek dziękujemy gospodarzom i burmistrzowi Januszowi Majchrowi. Na bazie przywołanych wspomnień planowana jest publikacja poświęcona pamięci profesora Jacka Woźniakowskiego i jego związkom z Zakopanem i Tatrami. Dobrze, że trwa pamięć o tym wybitnym zakopiańczyku, chyba nie dość mocno obecnym w świadomości mieszkańców miasta pod Giewontem.

Maciej Krupa

Tygodnik Podhalański 48/2013