13 marca obchodzimy Światowy Dzień Nerki, który jest wspólną inicjatywą Międzynarodowego Towarzystwa Nefrologicznego oraz Międzynarodowej Federacji Fundacji Nerek.

Nerki filtrują codziennie nawet 1500 l krwi, a picie wody ma ogromny wpływ na ich pracę. Woda jest dla nerek jak paliwo, które dodaje im energii i siły do działania. Według zaleceń powinniśmy jej wypijać około 2-3 litrów dziennie, co w przeliczeniu daje nam 8-12 szklanek. Pamiętajmy jednak, że w tej dawce, poza czystą wodą, powinniśmy ująć wszystkie inne napoje i pokarmy, które ją zawierają. Szacuje się, że około 20-30% zapotrzebowania na wodę pokrywają spożywane posiłki. Resztę musimy dostarczyć w napojach. Nerki pracują 24 godziny na dobę, i to właśnie one usuwają z naszego organizmu toksyczne substancje przemiany materii, utrzymują równowagę substancji mineralnych (sodu, wapnia, potasu i fosforanów) oraz bilans płynów, utrzymują prawidłowe ciśnienie krwi, pomagają w tworzeniu czerwonych ciałek krwi. Biorą też udział w wytwarzaniu tzw. „aktywnej” witaminy D, pozwalającej zachować zdrowe kości.

„Nerki starzeją się tak jak ty” - tak brzmiało hasło tegorocznego Światowego Dnia Nerki, i nie bez kozery. Badania wskazują, że po 40. roku życia efektywność pracy nerek zmniejsza się o mniej więcej 10% z każdą kolejną dekadą, tym samym rośnie prawdopodobieństwo wystąpienia przewlekłej choroby nerek (PChN). - Przyjmuje się, że każdego roku 130 osób na milion całkowicie traci czynność nerek i wymaga leczenia nerkozastępczego, a około 3000 osób na milion co roku zapada na postępującą postać PChN. Już dziś w naszym kraju na PChN cierpi co 10. dorosła osoba (a zdecydowana większość z nich nawet o tym nie wie) i jest ich więcej, niż pacjentów z cukrzycą - mówi prof. dr hab. n. med. Ryszard Gellert, Kierownik Kliniki Nefrologii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego.

Z upływem czasu nie jesteśmy w stanie walczyć, ale istnieje kilka prostych zasad, których przestrzeganie zmniejsza ryzyko wystąpienia PChN:

• pamiętaj o wypijaniu 2-3 litrów wody dziennie;
• zachowaj aktywność fizyczną - ćwicz 2-3 razy w tygodniu przynajmniej po 30 min., albo spaceruj min. pół godz. w marszowym tempie;
• regularnie wykonuj badania poziomu cukru we krwi, szczególnie jeśli jesteś w grupie ryzyka;
• mierz ciśnienie tętnicze - prawidłowe wynosi <140/90 mmHg, a optymalne około 120/75 mmHg;
• staraj się wykluczyć bądź znacznie ograniczyć spożycie soli, maksymalnie do 5 g dziennie (jednej łyżeczki);
• rzuć palenie, jeśli ten nałóg cię dotyczy;
• rozsądnie korzystaj z przyjmowania leków bez recepty i rób to tylko w uzasadnionych sytuacjach, pamiętając, by przed ich zastosowaniem zapoznać się z dołączoną ulotką bądź skontaktować się z lekarzem lub farmaceutą;
• bądź pod stałą opieką lekarza i wykonuj kontrolne badania (np. moczu z oznaczeniem stężenia kreatyniny we krwi) jeśli chorujesz na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, otyłość (BMI powyżej 30) oraz jeśli ktoś z twojej rodziny miał problemy z nerkami - to niektóre z tzw. czynników ryzyka.

Kiedy nerki stają się mniej sprawne, mówimy o ich niewydolności - ostrej bądź przewlekłej. Ostra niewydolność nerek oznacza nagłe upośledzenie ich czynności - zmniejszenie przepływu krwi przez nerki, uszkodzenie ich miąższu bądź utrudnienie wydalania moczu. Przyczynia się do tego nagła utrata krwi (krwotok) lub odwodnienie spowodowane np. biegunką czy wymiotami. O przewlekłej chorobie nerek mówimy wtedy, gdy uszkodzenie nerek utrzymuje się dłużej niż 3 miesiące. Przyczyną takiego stanu mogą być choroby, takie jak cukrzyca, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, kłębuszkowe zapalenie nerek, ich torbielowatość czy wady wrodzone. Kiedy nerki przestają działać lub wykazują jedynie śladowe funkcje, mówimy o ich schyłkowej niewydolności, która wymaga podjęcia leczenia nerkozastępczego: dializoterapii (dializa otrzewnowa i hemodializa) lub przeszczepienia nerki. Prof. Gellert wyjaśnia: - W zastępstwie pracy nerek wykorzystuje się dwa komplementarne rodzaje dializy: otrzewnową, która nazywana jest również domową, ponieważ zabieg wykonywany jest w domu chorego, lub hemodializę, która odbywa się 2-3 razy w tygodniu przez 4-5 godzin w szpitalu. Obie mogą być wykonywane w domu, z tym że hemodializa domowa jest jeszcze w Polsce niedostępna. Wybór metody powinien być zindywidualizowany i dopasowany nie tylko do czynników medycznych, takich jak wiek i choroby współistniejące, ale również do stylu życia pacjenta i jego aktualnej sytuacji mieszkaniowej czy rodzinnej. Więcej na www.dializadomowa.pl

Agnieszka Nowelli

Tygodnik Podhalański 12/2014