Świat perfum to prawdziwa zapachowa alchemia. Mieszają się w nim nie tylko aromaty, ale i pojęcia.

Podzielić zapachy ze względu na stężenie, a więc odróżnić np. perfumy od wody toaletowej, jest łatwo. Natomiast kategoryzować współcześnie perfumy ze względu na zapachy albo podzielić używane obecnie w przemyśle perfumeryjnym składniki na grupy zapachowe - to dopiero wyczyn, bo dziś w perfumach znaleźć można dosłownie wszystko, nawet zapach taśmy klejącej i asfaltu. Nie wspominając o tym, że wszystkie te pojęcia miksują się laikowi, i chyba tylko zawodowi perfumiarze, czyli tzw. „nosy”, idealnie wszystko układają. Zresztą, ma się nam co miksować, bo perfumiarze przy tworzeniu kompozycji mają do dyspozycji kilkadziesiąt tysięcy zapachów, spośród których tworzą mikstury czasem zbudowane nawet z kilkudziesięciu. Postarajmy się jednak to wszystko nieco usystematyzować. Zapach perfum buduje się na zasadzie piramidy. Jej podstawą są nuty bazy, następnie układają się nuty serca, żeby przejść w wieńczące zapach nuty głowy. Kiedy testujemy perfumy, jako pierwsze zazwyczaj czujemy nuty głowy, a nuty bazy to te, które pozostają z nami najdłużej. Poszczególne kompozycje zapachowe kategoryzuje się na podstawie nut serca. Tu klasyfikacja zdaje się być prosta.

Zapachy aldehydowe. Od razu wspomnieć trzeba o kultowych Chanel No5 Coco Chanel, bo to one były pierwszymi aldehydowymi perfumami. Aldehydy to komponenty chemiczne, które generalnie mają za zadanie wiązać wszystkie składniki perfum, nadając im pudrowego „sznytu”. Wśród znanych zapachowych kompozycji związanych aldehydami znajdziemy np. Panią Walewską Miraculum, Byzance Rochasa albo popularną Gabrielę Sabatini.

Zapachy kwiatowe. Ta rodzina jest naprawdę ogromna. Od popularnej róży czy jaśminu poczynając, poprzez dalię, pachnący groszek, kamelię, lotos, ylang-ylang etc., aż po absolutnie egzotyczne kwiaty, jak bugenwilla, liatra czy kudzu. Ich zapach pozyskuje się naturalnie w postaci olejków i esencji, ale też tworzony laboratoryjnie. Pojedynczy kwiat może być nutą przewodnią perfum (np. róża w Rose Essentielle Bvlgari albo w Roses Musk Montale), ale najczęściej spotykamy absolutne kwiatowe koktajle. Kwiaty łagodzą cięższe składniki kompozycji, nadając im słodkości i lekkości. Mają też działanie aromaterapeutyczne.

Zapachy cytrusowe. Przekrój przez nie jest równie pokaźny, jak przez kwiaty. Są wśród nich popularne grejpfruty, cytryny czy pomarańcze, ale i bardziej egzotyczne owoce, jak bergamotka, tangeryna oraz neroli. Zapachy cytrusów pozyskuje się metodą tłoczenia. Cytrusy skrywają się zazwyczaj w nutach głowy i jednocześnie są najbardziej ulotne. Dodają zapachowi lekkości i świeżości, a towarzyszą najczęściej nutom kwiatowym i żywicznym.

Zapachy owocowe. Ostatnio coraz bardziej popularne, szczególnie w kompozycjach mieszanych z kwiatami lub cytrusami. Np. malina, truskawka, gruszka i czarna porzeczka są bohaterkami Delicy Oriflame, a śliwka króluje w Vintage Muse Kate Moss.

Zapachy drzewne. Aromatyczne, żywiczne - pięknie wydobywają głębię poszczególnych składników perfum, niejednokrotnie stanowiąc bazę zapachu. Zapachów drzewnych nie da się jednoznacznie określić. Cedr np. dodaje kompozycji surowości, ale już drzewo sandałowe odwrotnie - zmiękcza zapach. Osobną historię w zapachach drzewnych stanowi oud. Użyty w kompozycji dominuje ją niemal całkowicie. Jest na tyle specyficzny, że ma albo wiernych fanów, albo absolutnych przeciwników. Tajemniczy oud to drewno agarowe. Ale nie takie zwykłe to drewno. Drzewa agarowe porastają grzyby, które stopniowo, z upływem lat, doprowadzają do ich obumierania i rozkładu. Najcenniejszy oud pozyskuje się właśnie z tych obumarłych drzew, a najpiękniejszy zapach wydobywa się poprzez palenie. Zapach oudu jest zarazem słodki i ostry. Świetnie komponuje się z kadzidłami i drzewem sandałowym. Trudno wyobrazić sobie bez niego Orient.

Zapachy orientalne. To dopiero są piękne koktajle. Znajdziemy w nich i zapachy drzewne, i korzenne, przyprawowe (jak np. anyż, cynamon, wanilię, goździki czy kardamon), żywiczne (np. olibanum, opponaks, kadzidło) i oczywiście zwierzęce (a wśród nich: ambrę, piżmo i cybet). W ich skład wchodzą też często mleko, miód, grzyby, a nawet aromat zamszu. Na specjalną uwagę zasługuje tu balsamiczno-ambrowe labdanum, najpiękniej pokazane w Voyage en Mediterranee Labdanum de Seville L`Occitane en Provence.

Zapachy paprociowe. Zwane fougere, czyli po francusku po prostu paproć. Początek paprociowym zapachom dały perfumy Fougere Royale marki Houbigant z 1882 roku. Kompozycje paprociowe kojarzą się z wonią leśnej ściółki, lekko wilgotnej, porośniętej mchami. Pięknie łączą się z aromatem świeżej trawy i ziół, tworząc zazwyczaj wyborne kompozycje przeznaczone dla mężczyzn.

Zapachy skórzane. To również wonie, które dominują męskie kompozycje. I nie tylko zapachem skóry czy zamszu stoją. Skrywają też w sobie nuty różnorakich tytoni, alkoholi, zapachy zwierzęce, kadzidlane, słodkie i żywiczne. Bywają nieco ciężkie, czasem dusznawe, niezmiennie jednak są ciepłe i eleganckie.

Zapachy wodne. Dziwi, jak zapach wody może stać się podstawą perfum. Niby czysta abstrakcja. W perfumach wykorzystuje się zazwyczaj zapach wody morskiej. Dowód - chociażby szalenie popularne Acqua di Gio Giorgio Armaniego albo Cool Water Davidoff.

Zapachy szyprowe. Bez nich by się nie obyło. Pierwszy „szypr” stworzyła marka Coty i właśnie od ich perfum Chypre, inspirowanych aromatami Cypru, czyli mchu dębowego, labdanum, paczuli, bergamotki, akordów owocowych i kwiatowych, nazwę wzięła rodzina tych zapachów. Jak pachną „szypry”? W zasadzie bardzo blisko swojego prekursora, bo najczęściej aromaty Chypre odtwarza się w mieszankach „szyprowych”, a nie była to łatwa kompozycja. Pojęcie o sile „szypru” może mieć każdy, komu dane było choć raz niuchnąć Mitsouko Guerlaina. Jego piękno znają miłośniczki nieodżałowanego klasycznego Fendi. Nie są to najprostsze i najłagodniejsze zapachy. Zdawać się mogą wręcz trudne do noszenia, a jednak i one mają swoich zagorzałych zwolenników. 

Agnieszka Nowelli

Tygodnik Podhalański