Kiedy słyszymy słowo borowina, większości z nas kojarzy się ono po prostu z sanatorium. To zazwyczaj tam kuracjusze korzystają z kąpieli bądź okładów borowinowych. Czym jednakże jest borowina i jakie są jej właściwości? Dlaczego tak wiele osób korzysta z dobrodziejstwa zabiegów na jej bazie?

Borowina to prawdziwy skarb, którego użycza nam szczodra natura, nazywany zresztą często „czarnym złotem”. To peloid - rodzaj torfu, który tworzy się z roślinności bagiennej, butwiejącej w wilgoci, z niewielkim dopływem powietrza, za to przy dużym udziale mikroorganizmów. Podobnie jak węgiel - występuje w złożach, i tak jak węgiel wydobywa się ją w kopalniach odkrywkowych. Złoża borowinowe zaczęły formować się w środkowo-wschodniej Europie po ustąpieniu lodowców (z terenów Polski lodowce ostatecznie ustąpiły 14000 lat temu) i do dziś stanowią cenne źródło tego wysokiej jakości leczniczego i kosmetologicznego surowca. Od pierwszego leczniczego zastosowania borowiny w Polsce minęło już trochę czasu. Źródła wskazują, że po raz pierwszy użyto jej w 1858 roku w Krynicy Górskiej. Dziś z doskonałej jakości polskiej borowiny, takiej jak np. borowina połczyńska, korzystają nie tylko uzdrowiska, ale i SPA, stawiając tak na jej zdrowotne właściwości, jak i na aspekt poprawy urody.

Borowina ma niezwykle zróżnicowany skład chemiczny. Znajdziemy w niej kwasy: humusowy i fulwonowy, białka, węglowodany, garbniki, bituminy, żywice, mikro- i makroelementy, sole żelazowe, glinkowe i wapienne, krzemionkę, oraz związki o działaniu estrogennym. Jest słabym przewodnikiem ciepła. Jak to wszystko przekłada się na jej zdrowotne właściwości? Bogactwo składu sprawia, że stosowana w postaci ciepłych okładów lub kąpieli borowina łagodzi dolegliwości bólowe związane ze stanami zapalnymi, pourazowymi i pooperacyjnymi; wspomaga leczenie rwy kulszowej, porażeń, schorzeń mięśni, kości i stawów. Leczy obrzęki i stłuczenia, rozluźnia mięśnie. Borowinę stosuje się również w schorzeniach typowo kobiecych - przy niedoczynności hormonalnej jajników, dla złagodzenia bolesnego miesiączkowania i objawów menopauzy; w stanach zapalnych pochwy, przydatków i macicy, przy zrostach na jajnikach - zdecydowanie przyspiesza leczenie. Co ciekawe, w niektórych z tych schorzeń stosuje się dopochwowo tampony borowinowe. Bogaty skład torfu działa też leczniczo w przypadkach chorób zapalnych jelit, wątroby i żołądka.

Stosując zabiegi borowinowe - zalecane są raz dziennie, i nie częściej niż 4 razy w tygodniu - zwrócić trzeba uwagę na zmiany, jakie mogą pojawić się w organizmie, w tym na zmiany w wartości OB, morfologii krwi i stężenia niektórych hormonów. Poza tym z pewnością zaobserwujemy wzrost odporności, zwiększenie metabolizmu komórkowego i zmniejszenie stanów zapalnych skóry, jeśli z takimi się borykamy. Niestety, choć niezwykle zdrowe, zabiegi borowinowe mają swoje przeciwwskazania. Wśród nich są np. choroby tarczycy, nowotwory - łagodne i złośliwe, stan pozawałowy, niewydolność oddechowa i niewydolność krążenia, ciężkie nadciśnienie, czy choroby nerek i pęcherza moczowego. Dwa najpopularniejsze zabiegi borowinowe to oczywiście wspomniane już kąpiele i okłady. Do jednorazowej kąpieli zużywa się przeciętnie 100 kg borowiny na wannę i tego typu kąpiel klasyfikuje się jako średnio gęstą. W naprawdę gęstych zużywa się 150 kg borowiny na wannę, a w wersji lżejszej, rzadszej - tylko 75 kg na wannę. Temperatura kąpieli: 40-45 stopni. To, że borowina jest słabym przewodnikiem ciepła sprawia, że oddaje je wolno, a więc nie odczuwamy gwałtownie wysokiej temperatury. Całe ciało rozgrzewa się powoli, ciepło pobudza krążenie, nagrzewają się poszczególne tkanki, pory skóry otwierają się. Powoduje to uwalnianie z organizmu soli, tłuszczów, cholesterolu, kwasu moczowego i kwasu mlekowego, które zresztą absorbowane są przez borowinę, i wnikanie bogactwa jej składników w głąb organizmu. Gorąca borowina do tego stopnia wpływa na organizm, że u pań dochodzi np. do rozgrzania jajników, co ułatwia im wchłanianie zawartych w borowinie składników o działaniu estrogenowym. Kąpiel trwa maksymalnie 20 minut. Ze względu na wysoką temperaturę i wręcz przegrzanie organizmu, nie można zanurzać się w borowinie powyżej okolic serca. Specyfiką tej kąpieli jest też jej gęstość - nacisk i tarcie masy borowinowej korzystnie wpływają na skórę.

Zdrowotnie, ale i typowo pielęgnacyjnie stosuje się okłady borowinowe. Leczniczo okłada się konkretne miejsca - np. podbrzusze, kończyny, kręgosłup czy stawy, celując w konkretną chorobę lub schorzenie. Okłady zaleca się w chorobach skóry, chorobach ginekologicznych, schorzeniach kręgosłupa i narządów ruchu, przy niedokrwieniu kończyn, zwichnięciach, złamaniach, ale i przy zrostach otrzewnej czy nieżycie żołądka. Pielęgnacyjnie borowinę stosujemy na całe ciało. Odtruwa i oczyszcza skórę, a do tego koi ją i odpręża. Wykazuje działanie ujędrniające, nawilżające i regenerujące; stymuluje odnowę komórek, pobudza produkcję kolagenu i elastyny w skórze. Idealnie redukuje cellulit i rozstępy. Maski do twarzy na bazie borowiny opóźniają procesy starzenia skóry, niwelują zmarszczki, udrażniają naczynia krwionośne i mają działanie bakteriobójcze. Zawarty w składzie chemicznym borowiny kwas humusowy to prawdziwy wymiatacz wolnych rodników. Skóra po borowinowym zabiegu robi się zdecydowanie jędrniejsza i bardziej napięta. Rozjaśniają się też znacznie przebarwienia potrądzikowe i posłoneczne.

Agnieszka Nowelli

Tygodnik Podhalański 46/2014