To wyliczenia Archiwum X z Krakowa.

Na biurku krakowskiego policjanta znowu czeka teczka z nierozwikłaną jeszcze podhalańską sprawą, ale na jej temat funkcjonariusz milczy jak grób. Nie chce też mówić o niedawnej sprawie „trucicielki” z Kościeliska, którą Archiwum X ostatnio się zajmowało. Choć w pierwszej instancji sąd uniewinnił podejrzaną o zabójstwo kobietę, sprawa decyzją Sądu Apelacyjnego znowu wróciła. Krakowskie Archiwum X zajmuje się niewyjaśnionymi zbrodniami sprzed lat, umorzonymi z powodu niewykrycia sprawców lub z tzw. „ciemnej liczby zabójstw”, czyli takimi sprawami, które w policyjnych kartotekach funkcjonują jako zaginięcia, samobójstwa, zgony naturalne, nieszczęśliwe wypadki - upadki z wysokości czy utonięcia. - To takie niechciane dziecko kryminalistyki - mówi o tych ostatnich sprawach Bogdan. Trzecią grupą przestępstw, którą się zajmuje Archiwum X, są sprawy bieżące, gdzie istnieje podejrzenie, że mamy do czynienia z zabójcami seryjnymi na tle seksualnym. To pierwsza tego typu jednostka w kraju, jedna z niewielu w Europie. Działa w strukturach Wojewódzkiej Komendy Policji w Krakowie, choć na oficjalnych stronach policyjnych trudno znaleźć jakieś informacje na ich temat. Policjanci nie chcą też ujawniać swoich personaliów ani wizerunku. Po Krakowie podobne komórki powstały w kilku innych miastach. - Zaczynamy tam, gdzie inni już skończyli - mówi krótko Bogdan. O ich skuteczności świadczą statystyki. Na swoim koncie mają około 30 wykrytych morderców na terenie Małopolski, w tym aż 6 na Podhalu.

Podhalańskie sukcesy

- Tak naprawdę sformalizowanie wydziału Archiwum X zawdzięczamy Podhalu, wykryciu dwóch sprawców morderstw w przeciągu kilku dni - Bogdan, szef tajnej komórki w krakowskiej komendzie, wspomina wydarzenia sprzed 11 lat. - Pamiętam, że we wtorek rozwikłaliśmy zagadkę zaginięcia mężczyzny z Białego Dunajca, którego zamordowała dziewczyna, a w niedzielę ustaliliśmy sprawcę słynnego „Hakowego”, mordercy ciężarnej kobiety w Zakopanem - opowiada. - Nasze podhalańskie sukcesy możliwe były dzięki świetnej współpracy z zakopiańskimi policjantami. Bez ich zaangażowania nie byłoby to możliwe - twierdzi. Jedną z pierwszych spraw, jaką zajęło się krakowskie Archiwum X, działające jeszcze nieformalnie, było morderstwo ciężarnej Moniki G. z Rabki. Dziewczyna zginęła w 1998 roku, dzień przed planowym rozwiązaniem. Jej zwłoki znaleziono w zaroślach w Zarytem z wieloma śladami zadanymi siekierą. Sprawcą okazał się ojciec nienarodzonego dziecka. Kiedy sprawą zajęli się policjanci z Archiwum X, ta była już na etapie umorzenia z powodu niewykrycia sprawcy. 

Wielkie ognisko

Józef N. często zaglądał do kieliszka, a po alkoholu stawał się agresywny. Bił żonę, a także najstarszego syna. Feralnego dnia - w czerwcu 1996 r. - doszło do kolejnej awantury. Kiedy Józef N. leżał już w łóżku, żona nafaszerowała go środkami nasennymi, a potem zaatakowała siekierą. W ukryciu zwłok pomagał jej 12-letni wówczas syn. Zwłoki wynieśli do pomieszczenia gospodarczego, a następnego dnia polali ciało benzyną i spalili wraz z materacem. Sąsiedzi jeszcze po latach wspominali duże ognisko, które paliło się koło domu N. przez dwa dni. Pozostałe szczątki nastolatek wywiózł do lasu i zakopał w skarpie. Powódź kilka lat później zabrała resztki skarpy, tak że żadne ślady nie zostały. Zaraz po zabójstwie Anna N. zaczęła rozpowiadać, że mąż wyjechał do pracy w Warszawie. Szybko ułożyła sobie życie z kolejnym mężczyzną. Mimo że policjanci z Archiwum X nie mieli żadnych namacalnych dowodów, zaczęli drążyć temat. Wszystko wskazywało na to, że Józef N. nigdzie z Kościeliska nie wyjechał. W rozmowach z ludźmi wracał też motyw ogniska, które paliło się długo koło domu N. Powoli puzzle zaczęły się układać. W 2003 r. sprawa zakończyła się aresztowaniem morderczyni i przyznaniem się do winy. Bogdan wspomina też głośną sprawę „Hakowego” z 1993 r., o której Tygodnik pisał wielokrotnie. Ciało ciężarnej kobiety z Nowego Targu zostało znalezione w okolicach dworca PKS-u w Zakopanem. Po roku sprawa została umorzona. Gdy policjanci z Archiwum X do niej wrócili, zwrócili uwagę na jedną z ran na nodze. Skojarzyli ją z informacjami dotyczącymi ataku na trzy inne kobiety. Napastnik atakował je łańcuchem z zaczepionym na końcu hakiem. Nagłośnili sprawę w mediach. Liczyli, że zgłosi się któraś z zaatakowanych kobiet lub świadek morderstwa. Tak dotarli do Piotra W., który był już wcześniej przesłuchiwany w sprawie zamordowanej kobiety jako świadek. Był jedną z ostatnich osób, które widziały kobietę żywą. Podczas kolejnego przesłuchania przyznał się do morderstwa.

Prawda jest tylko jedna

To słowa Sokratesa, które Bogdan często powtarza podczas rozmowy. I są mottem w jego pracy. Bo choć kryminalistyce bardzo pomagają nowoczesne metody naukowe i współpraca ze specjalistami z różnych dziedzin, choćby z genetyki, szef Archiwum X stawia przede wszystkim na myślenie i dedukcję. Podczas naszej rozmowy przywoływany jest Arystoteles, Kant, Nitsche, Tischner. I Kazik Staszewski, którego nasz rozmówca także nazywa filozofem i przytacza często słowa jego piosenek. W pracy Archiwum X przydaje się też wiedza z psychiatrii, stąd nazwisko Antoniego Kępińskiego, który - jak się okazuje - także jest ulubionym autorem naszego rozmówcy. Uważa też, że przy tego typu sprawach niewskazany jest pośpiech. - Bitwę trzeba wyznaczyć w swoim czasie i na swoich warunkach - podkreśla. - Bo nasza praca to rodzaj bitwy, w której ważna jest taktyka, miejsce - dodaje. Bogdan kieruje się też intuicją. Podkreśla, że często już na początku wie, kto jest mordercą. Pozostaje to udowodnić. Niekonwencjonalne metody, niestereotypowe myślenie, łączenie ze sobą faktów pozornie niemających nic wspólnego. Indywidualne podejście do każdej z historii. Zdarza się, że w swoim śledztwie wykorzystuje jasnowidzów. Tak było np. podczas sprawy morderstwa studentki w Krakowie, kiedy w eksperymencie procesowym wziął udział jasnowidz. Wskazanie miejsca zbrodni przez jasnowidza podczas głośnego kilka lat temu morderstwa w Zakopanem, którego sprawcami okazali się bliźniacy, bracia ofiary, było zwrotem w śledztwie. Na wieść o tym mordercy pojechali do lasu, gdzie pozostawili zwłoki, i w ten sposób wpadli. Bogdan podkreśla, że tylko tam można mówić o sukcesach, gdzie jest dobra współpraca z miejscową policją. I tak jest w przypadku zakopiańskiej komendy, w której policjanci nie szczędzą swojego czasu, by pomóc w rozwikłaniu kryminalistycznych zagadek i mocno się w nie angażują. Często to rodziny zaginionych osób lub zmarłych w niewyjaśnionych okolicznościach szukają pomocy w Archiwum X. - Podobnie jak jasnowidze, my też jesteśmy traktowani jak ostatnia deska ratunku. Rodziny często jednocześnie idą tam i do nas - twierdzi Bogdan. Jedynym ograniczeniem jest czas popełnienia zbrodni. Po 30 latach od morderstwa sprawa ulega przedawnieniu, więc starszymi zdarzeniami Archiwum X się nie zajmuje.

Beata Zalot

Tygodnik Podhalański 49/2015