Przypominamy dziś tekst z 2015 roku o Panu Antonim, ostatnim nowotarskim szlifierzu. Dziś czytamy go z łezką w oku. Cofnijmy się zatem o te 7 lat.

- Po sklepach pochodzę. Tyle ich się teraz pojawiło - cieszy się na myśl o emeryturze 75-letni rzemieślnik. Spogląda przez zakurzoną szybkę w oknie warsztatu, wypatrując klienta. Kiedyś było inaczej. Nie sposób było się wyrobić z zamówieniami, a ludzie stali w kolejce. By naostrzyć nożyczki, sitko do maszynki do mielenia, nóż, ostrza maszynki do strzyżenia owiec czy garbarskie noże. By zrobić frez na okiennej framudze. Dziś idą do Castoramy. Za cenę ostrzenia kupią sobie nowy nóż. Antoni sprzedaje warsztat. Ostatni taki w Nowym Targu.

Szlifierz jedyny taki

Trafić tu nietrudno. Niedaleko Rynku, przy ul. Długiej, między Szaflarską a Kazimierza Wielkiego wisi niewielki szyld przy bramie. Stare wrota wiodą na podwórze kamienicy. Jak to w mieście bywało - niegdyś wjeżdżały tędy wozy, by na podwórzu wyładować siano czy słomę. Dziś już mało kto trzyma gospodarską zwierzynę, za to dawne stajnie czy stodoły idealnie nadają się na mały biznes. Właśnie taki warsztat, jak ma Antoni Przybyś, ostatni nowotarski szlifierz. Przez pokój z oknem przechodzi się na zaplecze. Tam przy żarówce królują maszyny. Zapomniane, niezwykłe, obce współczesnym. Mimo swych 75 lat wciąż codziennie staje za kołem, puszczając w przestrzeń snopy iskier podobnych do tych z bożonarodzeniowych sztucznych ogni. Teraz takiej maszyny nikt nie umiałby obsługiwać. Dziś wszystko jest sterowane komputerowo. Sama elektronika. A i szkoła, która niegdyś uczyła zawodu tokarza, ślusarza czy spawacza, dziś uczy techników mechaników, elektroników, elektryków. Czy któryś umiałby dziś naostrzyć nóż na jego szlifierce? - Nie - brzmi zdecydowana odpowiedź rzemieślnika. Prywatnym przedsiębiorcą został z musu na początku lat 90. Upadały właśnie Nowotarskie Zakłady Przemysłu Skórzanego. Słynnym niegdyś kombinatem zarządzał syndyk masy upadłościowej, którego głównym zadaniem było zwolnić ludzi i sprzedać maszyny, by spłacić choć część długów fabryki. Antoni Przybyś, wówczas 55-letni, był w pierwszym szeregu kandydatów do wyrzucenia z pracy. Wiatr przemian wywiał go na wcześniejszą emeryturę - twór wymyślony specjalnie po to, by zminimalizować bezrobocie, a ludziom dać szansę przeżycia przynajmniej za minimalne uposażenie. Ale Antoni nie myślał bezczynnie czekać, aż państwo go nakarmi. I skorzystał z okazji, gdy syndyk sprzedawał maszyny. Jako pracownik miał możliwość odkupienia swojej szlifierki. Długo się nie zastanawiał. Tym bardziej że cena była żałośnie niska - 400 zł. To równowartość trzynastej pensji, której i tak nie było z czego ludziom wypłacić.

Antoni emeryt

Wylądował więc Przybyś na bruku razem ze swą angielską szlifierką. Tą samą, którą ma do dziś. Ale nie załamywał rąk. Otworzył zakład na Kolejowej. To był strzał w dziesiątkę. Robota do godz. 22. Dzień w dzień. Na swoim. Nauczył się prowadzić księgowość, choć jako rzemieślnik początkowo płacił podatki „na kartę” - 50 zł miesięcznie. Teraz nadal rozlicza się sam i płaci podatek ryczałtowy. Księgowej zatrudniać nie myśli. Zresztą coraz poważniej myśli o prawdziwej emeryturze. - Roboty mam już dość. Jak tylko znajdę kupca, na wiosnę sprzedam wszystko. Tym bardziej że klientów coraz mniej i na opłaty ledwo wystarcza - wyjaśnia. Dlaczego dopiero wtedy? Bo jak jest ciepło, łatwiej się wyprowadzać. Nieraz, jak ma czas, a ma go coraz więcej - spojrzy na puste podwórze przez zakurzone okno. I próbuje sobie wyobrazić życie na upragnionej emeryturze. - Co będę robił? Po sklepach pochodzę. Tyle ich teraz się pojawiło - cieszy się na myśl o wolnym czasie. - Zawsze coś ciekawego się tam znajdzie. Potem obiad się ugotuje, a wreszcie siądzie się przed telewizorem. I dzień przeleci. I przypomina jeszcze, że ma 3 dzieci i 6 wnuków, więc i im trzeba będzie wreszcie czas poświęcić. Patrząc przez zakurzoną szybkę, pan Antoni wspomina Nowy Targ - ten, który zobaczył, gdy przyjechał tu po raz pierwszy. Z dworcem w Rynku, stacją benzynową i łaźnią przy Kościuszki. Pochodzi z Toporzyska, gdzie miał 8 rodzeństwa. W mieście znalazł szkołę z internatem, pierwszą pracę w kombinacie, a po powrocie z wojska - mieszkanie w bloku. Do rodzinnej wioski nie wraca. Nikt z bliskich już nie żyje. Choć może teraz, na emeryturze, się wybierze. Na wiosnę, jak znajdzie się kupiec.

Koniec epoki

Późnym popołudniem, gdy zmrok już zapada, Antoni Przybyś przekręca klucz w drzwiach warsztatu. Jeszcze przez zakurzoną szybę zajrzy do środka, na warsztatowy stolik, stare krzesło i ciemne drzwi do pokoju z maszynami. Tam stanął czas. Na wiosnę, jak wszystko sprzeda, nie będzie w mieście nikogo, kto naostrzy nóż, sitka do maszynki do mielenia czy ostrza do maszynki do strzyżenia owiec. Skończy się pewna epoka. Bo takich rzemieślników, jak Antoni, już nikt nie kształci.

Tekst i fot.: Józef Figura

Tygodnik Podhalański 51-52/2015