Reklama

2022-11-11 08:00:01

Reklama

Powiat nowotarski

Czego nie wiesz o torfowiskach

Każdy hektar zdrowego, żywego torfowiska w naszej strefie klimatycznej pochłania rocznie z atmosfery około 1100 kg dwutlenku węgla. To magazyn węgla, złoże torfu, zbiornik retencyjny i fascynujący ekosystem.

Taki unikatowy skarb mamy w naszym terenie. Mogli się o tym przekonać dziennikarze z całej Polski, którzy uczestniczyli w wizycie studyjnej w Nowym Targu. Zamoczyli stopy w mokradłach Boru na Czerwonem, w kolejnym dniu zwiedzili orawskie torfowisko Puścizna Wielka z pokładu kolejki wąskotorowej.

Torfowisko to miejsce, gdzie odkłada się torf – utwór organiczny, powstający niemal wyłącznie ze szczątków roślin w środowisku wysyconym wodą i w warunkach beztlenowych. Złoże torfu przyrasta bardzo powoli – ok. 1 mm na rok. Istniejące dziś torfowiska to ogromne magazyny węgla uwięzionego w szczątkach roślinnych przez całe tysiąclecia. Jak szacują naukowcy, w naszej strefie klimatycznej hektar zdrowego, żywego torfowiska rocznie akumuluje ok. 300 kilogramów węgla w związkach organicznych, powstających w procesie fotosyntezy. W tym celu musi pochłonąć z atmosfery aż 1100 kg dwutlenku węgla.

Bezcenna gąbka

 Torfowiska są bezcenne także dlatego, że są jak gąbka – pochłaniają wodę w okresie ulew i powodzi, a oddają ją stopniowo w czasie suszy. Są więc naturalnymi zbiornikami retencyjnymi, regulującymi stosunki wodne. Gdyby nowotarski Bór na Czerwonem nie był przez dziesiątki lat eksploatowany, niepotrzebna byłaby zapora w Czorsztynie. Dziś, kiedy coraz bardziej doskwierają nam okresy suszy, ta ich właściwość jest szczególnie ważna.

Ale torfowiska to nie tylko magazyny węgla, złoża torfu czy zbiorniki retencyjne. To także fascynujące ekosystemy z niezwykłym światem roślin i zwierząt.

Porośnięte są przede wszystkim przez mchy torfowce, które magazynują ogromne ilości wody – ponad 10-krotność swojej suchej masy. To dlatego torfowisko jest ogromną „gąbką".  Dziennikarze uczestniczący w wizycie studyjnej mogli podziwiać także inne, rzadkie rośliny. Wśród nich owadożerną rosiczkę czy żurawinę, dla której torfowiska to naturalne miejsce występowania.

Dawniej torf stanowił cenne źródło energii. Na Podhalu i Orawie zdarzało się, że ludzie palili nim w piecach jeszcze w latach 70. ubiegłego wieku. Dziś wykorzystywany jest w ogrodnictwie. Naukowcy biją na alarm, podkreślając, że torf powinien być traktowany jako zasób nieodnawialny. Niestety, torfowiska to jedne z najszybciej zanikających ekosystemów naszej strefy klimatycznej. Wiele z nich było też regularnie odwadnianych.

Cudze chwalicie, swego nie znacie

Tymczasem z uwagi na swoje wybitne walory przyrodnicze oraz rolę, jaką pełnią dla człowieka, zasługują na szczególną ochronę. W Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej znajduje się największy w południowej Polsce kompleks torfowisk wysokich, które należą do rzadkości. Rozwinęły się na podłożu bardzo słabo przepuszczalnej gliny o grubości około 2 m, która została najprawdopodobniej utworzona podczas ostatniego zlodowacenia. Dla ich rozwoju bardzo ważne były panujące tu sprzyjające warunki klimatyczne: stosunkowo chłodne sezony wegetacyjne, wysokie sumy opadów rocznych i niewielkie parowanie.

Dziś Torfowiska Orawsko-Nowotarskie chronione są w ramach europejskiej sieci Natura 2000. Ostoja Natura 2000 „Torfowiska Orawsko-Nowotarskie” ma powierzchnię ponad 8 tys. hektarów. Rośnie tu kosodrzewina, która z reguły występuje na większych wysokościach, a także prawdopodobnie sosna błotna, będąca mieszańcem kosodrzewiny z sosną zwyczajną. Sztandarowym gatunkiem wśród zwierząt tego regionu jest cietrzew, silnie zagrożony wyginięciem ptak, kojarzony ze spektakularnymi godami zwanymi tokowiskami. Można tu też spotkać rzadkie w skali Europy motyle – szlaczkonia torfowca czy modraszka bagniczka, a także bardzo rzadko występujące w innych terenach Polski pajęczaki. Zaglądają też niedźwiedzie i wilki.

Eksploatacja torfu rozpoczęła się na naszym terenie już pod koniec średniowiecza. Na obszarze Kotliny Orawsko-Nowotarskiej znajdowało się co najmniej 30 torfowisk wysokich i towarzyszących im torfowisk niskich. Zajmowały one ok. 260 km kw., czyli 26 tys. hektarów. Obecnie torfowiska wysokie i niskie zajmują teren czterokrotnie mniejszy. Zachowało się 19 kopuł lub ich fragmentów o łącznej powierzchni ok. 1300 ha.

Pod ochroną tylko Bór na Czerwonem

Mimo ochrony w ramach sieci Natura 2000 na części naszych torfowisk widać postępującą degradację. Powodem jest osuszanie torfowisk przez człowieka, wydobycie torfu, zarastanie kopuł torfowisk roślinnością krzewiastą i drzewiastą, zalesianie tych terenów czy pożary.

Tylko jedna kopuła Torfowisk Orawsko-Nowotarskich – Bór na Czerwonem – objęta jest ochroną w formie rezerwatu przyrody, ustanowionego już w 1925 r. W 2017 r. został też wpisany na listę obiektów objętych konwencją ramsarską, której celem jest ochrona i utrzymanie w niezmienionym stanie obszarów określanych jako „wodno-błotne”. W skład rezerwatu wchodzi torfowisko wysokie, z dobrze wykształconą kopułą torfowiska oraz występujące w jego otoczeniu bagienne i wilgotne zbiorowiska leśne – charakterystyczne dla Kotliny Orawsko-Nowotarskiej. Bór na Czerwonem jest domem dla gatunków roślin i zwierząt charakterystycznych dla ekosystemów borów bagiennych i torfowisk, w tym rzadkich i zagrożonych. Żyje tu 10 gatunków płazów, 2 gatunki gadów, 98 gatunków ptaków i 25 gatunków ssaków. Szczególnie cenne są płazy – traszka karpacka i kumak górski. W rezerwacie występuje również 269 gatunków grzybów. Wraz z przyległym kompleksem leśnym rezerwat znajduje się w strefie karpackiego korytarza ekologicznego, łączącego Babią Górę i Tatry z Gorcami i Pieninami.

 Co można zrobić?

 Jak przekonują naukowcy, żeby chronić Bór na Czerwonem, jak najszybciej trzeba poprawić nawodnienie tego terenu m.in. przez tworzenie zastawek, które zatrzymują wodę. Kolejnym zadaniem, które dla niewtajemniczonych w temat miłośników przyrody może być zaskoczeniem, jest odtworzenie bezleśnego charakteru torfowisk, co wiąże się z wycięciem wielu drzew.  

Wizyta studyjna to jeden z elementów trwającego już od dwóch lat projektu „Karpaty Łączą – ochrona Torfowisk Orawsko-Nowotarskich”, dofinansowanego z funduszy Islandii, Liechtensteinu i Norwegii w ramach Mechanizmu Finansowego EOG 2014-2021 oraz ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie. Projekt realizowany jest przez UNEP/GRID-Warszawa w partnerstwie z Fundacją Przyroda i Człowiek oraz Asplan Viak z Norwegii. Ważną jego częścią są trwające już badania prowadzone przez grupę naukowców różnych specjalności. Dzięki ich pracy Bór na Czerwonem będzie najlepiej przebadanym torfowiskiem w Polsce, a to z kolei pozwoli lepiej chronić ten unikatowy teren.
Beata Zalot

Kup e-wydanie Tygodnika Podhalańskiego.

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
Dunajcanka 2022-11-11 10:29:16
W Czarnym Dunajcu pojawiły się bobry na torfowiskach i robią genialną robotę budując tamy i spiętrzając wodę na wiosnę słychać było nad tymi zbiornikami kumaki górskie i pojawiły się sznury skrzeku . Uwielbiam tam spacerować i słuchać klangoru żurawi.
Nieceprok 2022-11-11 08:38:01
Najpierw spotkanie na podhalance o potocznie nielubianych bagnach, i ich kolosalny wolyw na klimat - ale nie w świadomości ludzkiej - brawa profesorowi za to, a teraz przypomnienie o naszym skarbie - Torfowisku Nowotarskim! Również niedocenianym i odwadnianym od wielu lat.
  • USŁUGI | budowlane
    ŁAZIENKI KUCHNIE PLYTKI INSTALACJE MONTAZ MEBLI ARMATURY. 602839607
    Tel.: 602839607
  • PRACA | dam
    Centralny Ośrodek Sportu w Zakopanem zatrudni Kasjera. 725300144 https://bip.cos.pl/1509/zakopane praca.zakopane@cos.pl
    Tel.: 725300144
  • USŁUGI | budowlane
    WYKONCZENIA I REMONTY. 602839607
    Tel.: 602839607
  • SPRZEDAŻ | budowlane
    ŁAZIENKI KUCHNIE PLYTKI INSTALACJE MONTAZ MEBLI ARMATURY. 602839607
    Tel.: 602839607
  • USŁUGI | budowlane
    TYNKI I WYLEWKI MASZYNOWE tanio i solidnie, zacieranie mechaniczne, technika silosowa. Realizujemy małe i duże obiekty 18 26 550 39, 503 532 680.
  • PRACA | szukam
    KUCHARKA, POMOC KUCHENNA, SPRZĄTANIE. 796 358 958.
  • SPRZEDAŻ | zwierzęta
    SZCZENIAKI SHIH TZU. 730 519 594.
  • PRACA | dam
    Przyjmę Cieślę - budowa w Kluszkowcach Stawka do uzgodnienia Proszę dzwonić - 788 624 940. 788 624 940 aleksandra@tatrastyle.pl
    Tel.: 788
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA LOKAL NA PIZZERIĘ W ZAKOPANEM. 502 658 638
  • SPRZEDAŻ | różne
    SPRZEDAM SIANO W BALACH. 502 658 638
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA PLAC POD MAGAZYN. 502 658 638
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA HALE NA WARSZTAT SAMOCHODOWY, LAKIERNIĘ, PRALNIE, HURTOWNIĘ, MAGAZYN. 502 658 638
  • USŁUGI | budowlane
    USŁUGI REMONTOWO-BUDOWLANE, ŁAZIENKI, ZABUDOWY, ADAPTACJA PODDASZY, REMONTY, DOCIEPLENIA BUDYNKÓW, FASADY. 693 206 403.
  • USŁUGI | budowlane
    USŁUGI REMONTOWO-BUDOWLANE, DOMY OD PODSTAW, POKRYCIA DACHOWE, SZALUNKI STROPOWE. 693 206 403.
  • USŁUGI | budowlane
    USŁUGI MINIKOPARKĄ 2.5 TONY - 722 307 227.
  • SPRZEDAŻ | budowlane
    Sprzedam KANTÓWKĘ, KROKWIE, DESKI, GONTY i OPAŁ - 788 344 233.
  • PRACA | dam
    PENSJONAT "Willa Park" W CENTRUM ZAKOPANEGO ZATRUDNI OSOBĘ DO SPRZĄTANIA I RZYGOTOWYWANIA ŚNIADAŃ. 509 578 689.
  • PRACA | dam
    Kucharz al'a carte- Restauracja Górska w Białce Tatrzańskiej Do uzupełnienia zespołu poszukujemy osoby na stanowisko: KUCHARZ. Oferta pracy dla kucharza z doświadczeniem zawodowym. Praca na stałe, bardzo dobre warunki pracy. Więcej informacji pod nr. 518 259 536 www.restauracjagorska.pl rest.gorska@gmail.com
    Tel.: 518 259 536
    E-mail: rest.gorska@gmail.com
    WWW: www.restauracjagorska.pl
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    Działka pow. 41ar do zabudowy położona w Lipnicy Wielkiej pod Babią Górą. 603071487, 609325040.
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    Las z drzewostanem pow. 41ar w Lipnicy Wielkiej 603071487, 609325040.
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    APARTAMENT Za Strugiem, Zakopane - 607 506 428.
  • USŁUGI | inne
    PROFESJONALNA WYCINKA DRZEW, GAŁĘZI Z PODNOŚNIKA I Z UŻYCIEM LINY. 889 105 476
  • USŁUGI | budowlane
    FLIZOWANIE, REMONTY, WYKOŃCZENIA. 882080371.
  • USŁUGI | budowlane
    KAMIENIARSTWO. 882080371.
  • USŁUGI | budowlane
    KAMIENIARSTWO, ELEWACJE, OGRODZENIA - WSZYSTKO Z KAMIENIA. 509 169 590.
  • USŁUGI | budowlane
    USŁUGI BLACHARSKO-DEKARSKIE, KRYCIE I PRZEKRYCIA DACHÓW, KOMINY, BALKONY, RYNNY, GZYMSY, FASADY. 889 388 484.
  • USŁUGI | inne
    WYCINKA, PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH - 691 317 098.
  • NAUKA
    NATIVE SPEAKER - JĘZYK ANGIELSKI - nauka face to face lub online, PRZYGOTOWANIE DO MATURY - Zakopane, okolice - 605 069 173
  • USŁUGI | budowlane
    TYNKI MASZYNOWE. 604 857 880.
  • USŁUGI | budowlane
    MALOWANIE DACHÓW I ELEWACJI. 602 882 325.
  • USŁUGI | budowlane
    OGRODZENIA, www.hajdukowie.pl. 692 069 284.
2024-04-23 13:29 Streszczenie - wszystko, co warto wiedzieć. Jak napisać naprawdę dobre streszczenie? 2024-04-23 13:00 Czworaczki wracają do domu 2024-04-23 12:44 Fenomen Tatrzańskiego Orła 2024-04-23 12:00 Taki rzadki i kolorowy gość odwiedził Dzianisz (WIDEO) 2024-04-23 11:46 Czarter Jachtów - świetny pomysł na wakacje 2024-04-23 11:01 Jak dobrać podłogę do mieszkania? 2024-04-23 11:00 Bajkowy poranek w Dolinie Strążyskiej (WIDEO) 1 2024-04-23 10:55 10 Niezwykłych Atrakcji w Zakopanem, Które Musisz Zobaczyć 2024-04-23 10:30 Mroczne zakamarki czasem lepiej pozostawić niezbadane... Mamy dla Was książki 2024-04-23 10:00 Nie dość, że pijany to jeszcze wpadł na radiowóz 3 2024-04-23 09:55 Kto rozpoznaje tego psiaka 2 2024-04-23 09:00 Pomoc na dwa serca 2024-04-23 08:00 Zbyt wcześnie dotknięte cierpieniem, czyli obozowe strofy z Ravensbruck 2 2024-04-22 23:08 Dramatyczna akcja GOPR na Maciejowej 1 2024-04-22 22:00 W środę pogrzeb Józefa Krzeptowskiego, gospodarza tatrzańskich schronisk i ratownika TOPR 2024-04-22 21:00 11 edycja Pieniny Ultra-Trail za nami! (ZDJĘCIA) 2024-04-22 20:00 Kolejny etap zabezpieczania osuwiska. Kiedy droga będzie przejezdna? 2024-04-22 18:59 Radość ze sztandaru! (ZDJĘCIA i WIDEO) 2024-04-22 17:59 Rozmawiamy z Łukaszem Filipowiczem, nowym burmistrzem Zakopanego (WIDEO) 34 2024-04-22 17:30 Festiwal Nowe Horyzonty tournée 2024 tylko w nowotarskim kinie MCK 2024-04-22 16:59 Podjeżdżają ciężarówki i zrzucają ziemię 24 2024-04-22 16:30 Mistrz i uczeń wspólnie na scenie 2024-04-22 16:06 Czy to przez zmianę władzy, czy przez fatalną pogodę wszystko na Cyrhli stoi? 5 2024-04-22 15:59 W Zakopanem sypie śnieg, ale to już raczej ostatni zimowy dzień (WIDEO) 2024-04-22 15:30 Dziecięce super moce. Warsztaty 2024-04-22 15:00 Nowy burmistrz Szczawnicy Bogdan Szewczyk w ogniu pytań Jurka Jureckiego (WIDEO) 7 2024-04-22 14:05 Jak powinno wyglądać oświadczenie sprawcy kolizji? 2024-04-22 13:59 Ratownik GOPR zginął pod lawiną w Tatrach 1 2024-04-22 13:32 Tych przystanków nie obsługujemy, na razie do połowy maja 3 2024-04-22 12:54 Korek: wszechstronność i trwałość zastosowań 2024-04-22 12:25 Nie żyje twórca Blachotrapezu 4 2024-04-22 12:15 Jak powiedzieć dziecku o rozwodzie? 2024-04-22 12:11 Nowa definicja podróży globalnych dzięki World Tourism Portal 2024-04-22 11:33 Miał za szafą plantację marihuany 2 2024-04-22 11:30 Szokująca historia dwudziestowiecznych sierocińców. Mamy dla Was książki 2024-04-22 11:30 Do czego wykorzystać wodę ze zbiornika na deszczówkę? 2024-04-22 11:01 Znamy szczegóły akcji TOPR, nocą ruszyli na lawinisko po ciało turysty 2024-04-22 10:00 Roman Giertych kpi z wyników wyborczych PiS na Podhalu i puszcza Jarosławowi przebój Sławomira 39 2024-04-22 09:35 Kto pospieszył się z wymianą zimówek na letnie opony, ten może mieć problem 2 2024-04-22 08:59 Od rana w sercu Zakopanego wielki korek, znamy dobrze jego powód 4 2024-04-22 08:00 Wiosna dla zdrowia w nowotarskiej uczelni 2024-04-22 05:55 Grzegorz Watycha burmistrzem Nowego Targu - to już oficjalne wyniki! 3 2024-04-22 05:47 Tadeusz Królczyk wygrywa wybory w Ochotnicy Dolnej 2 2024-04-21 23:45 Oficjalne wyniki w Krościenku. Wójt Dyda przegrywa 7 2024-04-21 23:35 Andrzej Dziwisz odchodzi 1 2024-04-21 23:27 Łukasz Filipowicz burmistrzem Zakopanego. Wyniki ze wszystkich komisji 26 2024-04-21 23:00 Zacięta walka w Ochotnicy Dolnej. Jurkowski już bez przewagi AKTUALIZACJA 2024-04-21 22:48 W Jabłonce wygrywa Stanisław Kasprzak 2024-04-21 22:40 W Krościenku prowadzi Stanisław Tkaczyk 1 2024-04-21 22:32 Ratułowski pozostaje burmistrzem 8
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2024-04-23 12:54 1. Ile ten pan ma wzrostu? Filipowicz ? 2024-04-23 12:51 2. Uważam że straż wiejska w zakopanem nadaje się tylko do likwidacji. Dubluje prace policji. Paranoja i chaos. Po co ? Po są? Pytam sie. 2024-04-23 12:48 3. Jedną samowolę wybudowali i narazie cisza to myślą,że tam też coś wykombinują. Ale władza w Zako się zmienia i skończy się chciwość i kolesiostwo. 2024-04-23 12:47 4. Jeszcze nie rządzi a już podatki chce dźwigać 2024-04-23 12:16 5. Tak jest w komentarzu wykazałeś/ łaś się wysoką kulturą. Gratulacje. 2024-04-23 11:44 6. Ale miło poczytać te komentarze od pisoskich trolli. Ubaw po pachy! A jak jeszcze ma się świadomość że z dnia na dzień zostali na lodzie to aż chce się żyć :-) Hehe, teraz będą mieli mniej czasu na komentarze bo z czegoś trzeba żyć, trzeba szukać pracy, buhaha. A szkoda bo komedia przednia! Jak to powiadają śmiech to zdrowie a najlepiej pośmiać się z zawodowego błazna :-D Dejcie wincej czadu! Wincej błota i pomyj! Będą walki w kisielu :-) Upewniacie jedynie mieszkańców że dokonali właściwego wyboru. A pani wice szarlotkowej podpowiem by następnym razem nie otaczała się błaznami na czas kampanii tylko pozamykała ich w piwniczkach. Moim zdaniem tylko im zawdzięcza tak sromotną wygraną po pisosku! :-) hehe piszcie, piszcie... Żądam więcej komentarzy! Śmieciowa rozrywka jest najlepsza! Jak śmieciowe jedzenie, juhuhu! Pana jacka szczególnie zachęcam bo prima sort! 2024-04-23 11:40 7. nie ma znaczenia która opcja rządzi, trzeba znaleźć sposób, żeby nie skończyć jak Teneryfianie, La Palmasinianie itp. może ustalić powiatową urzędową minimalną cenę noclegu ? 2024-04-23 11:33 8. To jest człowiek ktory zebrał wokol siebie słabych ludzi pod kazdym wzgl . Osobiście miałam styczność z pania z Olczy która zatrudniała na czarno, kiedy pojawiła sie perspektywa sadu wydzwaniała do rodziny proponując rekompensate finansowa w zamian za nierobienie problemu. Spiewak weselny, biedny chłopak, którego wszyscy tutaj niegdys żałowaliśmy, mogł liczyc niemalże na pomoc każdego z sasiadów z której korzystał. Popularnoscią weselną zdobył mandat. To samo przez sie mówi. On chyba nawet nie wie jakie ma poglady ale idzie tam gdzie łatwo mozna coś szybko zyskac. Jest tam tez inne nazwisko które znam z zycia rodzinnego , osoba durna ale pyskata i pazerna, tolerujemy ja w rodzinie bo nie ma innego wyjscia. To wszystko jest jedno grono...spotykali sie na weselech i pewnie tak powstała idea :))Dziwie sie Zakopianczykom, że postawili na najsłabszy komitet wyborczy. A moze to chodzi.. Tez mi sie wydaje ze teraz to bedzie totalna rozpie...ucha Zakopanego. 2024-04-23 11:20 9. Czyż nie wydaje się wam, że mam powód do płaczu, jeżeli Aleksander będąc w moim wieku panował już nad tylu ludami, a ja nie dokonałem jeszcze ani jednego sławnego czynu? 2024-04-23 11:04 10. Jadziem ze szwagrem i szwagierką!
2024-04-22 15:13 1. Tutaj można się wiele dowiedzieć o naszym świecie i przyszłości. Super! 2024-04-21 22:36 2. Dlaczego nie piszecie o hejcie jaki sąsiedzi wyrzygują na organizatorów tej inwestycji? Grupa sąsiadów brnie w zaparte, skargi, blokady, pisma, w żaden sposób nieuzasadnione. Może nagłośnienie ich zachowania przywróci im poczucie przyzwoitości i serdeczności wobec osób którym los nie oszczedził kalectwa? 2024-04-05 23:21 3. O myszka znowu się lansuje, a miała zawiesić kampanię wyborczą. Najlepsze są jej plakaty wyborcze - poza z założonymi rękami obrazuje jej ostanie dwie kadencje na stanowisku zastępcy burmistrza: "siedziałam dwie kadencje z założonymi rękami i nic nie robiłam i staram się teraz o wasz głos drodzy mieszkańcy aby sobie dalej tak posiedzieć tylko za lepszą kasę" 2024-04-05 23:11 4. O myszka znowu się lansuje, a miała zawiesić kampanię wyborczą. Najlepsze są jej plakaty wyborcze - poza z założonymi rękami obrazuje jej ostanie dwie kadencje na stanowisku zastępcy burmistrza: "siedziałam dwie kadencje z założonymi rękami i nic nie robiłam i staram się teraz o wasz głos drodzy mieszkańcy aby sobie dalej tak posiedzieć tylko za lepszą kasę" 2024-04-05 07:05 5. BRAWO WY !!! 2024-03-29 17:19 6. Ja się pytam jaką partię ten pan reprezentuje?Nazwa komitetu nic nie mówi. 2024-03-14 18:58 7. I to jest miś a nie jakosi cepersko podróba! 2024-03-09 17:01 8. Deportowac drugiego na anktartyde. 2024-02-23 16:54 9. patrząc na tą kobitkę z kieleckiego to cuć ze wiosna idzie ... cuć to nawet niedźwiedzie z gawry wychodzą a niedzwiedzice śpią ... po co wszytko im wiedzieć ... po co ... 2024-02-22 20:48 10. Pnioki, sroki w krzoki takie potoki.
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

FILMY TP


REKLAMA


Pożegnania