Jak otworzą granicę, wybierzcie się nad Łomnicki Staw

Skalnaté pleso – w polskiej literaturze Łomnicki Staw – jest to nazwa zarówno stawku polodowcowego, jak i miejsce, gdzie można dojechać kolejką linowo-gondolową. Dzięki dużej zdolności przewozowej (900 osób/godz.) rejon Łomnickiego Stawu jest obok Siodełka najliczniej odwiedzanym miejscem w Tatrach Słowackich.

Łomnicki Staw to rejon atrakcyjny, gdyż oferuje zarówno krótki i łatwy spacer wokół stawu, a także w kierunku obserwatorium astronomicznego lub Kamiennej chaty, jak i ułatwia wyruszenie na dłuższe tury Magistralą Tatrzańską do sąsiednich dolin. Można też wyjechać na Łomnicką Przełęcz kolejką krzesełkową, a stamtąd podejść jeszcze szlakiem na Wielką Łomnicką Basztę (2215 m) i z tej wysokości podziwiać widoki na Sławkowski Szczyt, Pośrednią Grań i Dolinę Małej Zimnej Wody. Kupując bilet w przedsprzedaży, można też wyjechać kolejką linowo-wagonikową na Łomnice (2634 m). Jazda wagonikiem nad 200-metrową przepaścią dostarcza niezapomnianych wrażeń, a 40-minutowy pobyt na tym szczycie może okazać się za krótki, by wszystko zobaczyć i napić się jeszcze kawy lub herbaty w kawiarence „Ded”. Nic więc dziwnego, że w Tatrzańskiej Łomnicy po bilety do kolejki ustawiają się w tych dniach tłumy. Ścieżka dydaktyczna przy Łomnickim Stawie, którą trzy lata temu przygotowały: SZOPK Vysoké Tatry, šL TANAP, Tatrzańskie Koleje Linowe oraz Instytut Astronomiczny Słowackiej Akademii Nauk, jest krótka. Spośród 10 tablic trzy znajdują się nad Łomnickim Stawem, umocowane na granitowych głazach, jedna – przed obserwatorium astronomicznym, cztery na placu koło stacji kolejki linowej, jedna na ścianie budynku w pobliżu kasy biletowej, a ta z numerem pierwszym, na której jest mapka usytuowania wszystkich tablic, znajduje się w hallu budynku przy wejściu do restauracji. Przejście trasy według numeracji tablic jest orientacyjnie trochę skomplikowane.

W rejonie masywu Łomnicy znajdują się trzy kolejki będące w gestii TLD: gondolowa z Tatrzańskiej Łomnicy przez Start do Łomnickiego Stawu, wagonikowa z Łomnickiego Stawu na Łomnice oraz krzesełkowa z Łomnickiego Stawu na Łomnicką Przełęcz. Stoją jeszcze na dolnym odcinku trasy stare podpory kolejki wagonikowej, którą oddano do użytku w grudniu 1937 roku. Trzy lata później można już było wyjechać na Łomnicę. Wagonik na górnym odcinku był od tego czasu kilkakrotnie wymieniany, natomiast na dolnym odcinku jazdy pasażerskie zakończono kilkanaście lat temu. Na tej samej trasie, na której teraz kursuje kolejka gondolowa, istniała od 1974 roku kolej kabinowa. W połowie lat 90. rozebrano ją, postawiono niższe podpory i zainstalowano nowy typ kolejki kabinowej – firmy austriackiej. Parametry techniczne kolejek podane są na tablicy 4. Z Tatrzańskiej Łomnicy do Łomnickiego Stawu: długość 3682 metry, deniwelacja 870 metrów, nachylenie 32 do 56%, 108 kabin 4-osobowych, prędkość jazdy 5 m/sek., zdolność przewozowa 900 osób/godz., może kursować przy wietrze do 16 m/sek. Z Łomnickiego Stawu na Łomnicę: długość 1868 metrów, deniwelacja 864 metry, nachylenie 52 do 92%, wagonik 15-osobowy, prędkość jazdy 4,1 m/sek., zdolność przewozowa 58 osób/godz., może kursować przy wietrze do 18 m/sek. Informacja o kolejce krzesełkowej na Łomnicką Przełęcz jest na tablicy 3. Długość 1138 metrów, deniwelacja 409 metrów, 114 krzesełek 2-osobowych, prędkość jazdy latem, 1,5 m/sek., zdolność przewozowa 540 osób/godz. Na kolej tę można kupić bilety tylko dwustronne, w cenie 150 SK, młodzież i seniorzy 120 SK, dzieci 100 SK. Na przełęcz nie ma szlaku turystycznego. Również na Łomnice jest tylko bilet dwustronny, gdyż na ten szczyt nie ma szlaku turystycznego. Bilet kosztuje 600 SK, seniorzy i młodzież płacą 480 SK, dzieci – 420 SK. Pieszo można wejść na Łomnicę tylko z przewodnikiem wysokogórskim, posiadającym licencje UIAGM. Z Tatrzańskiej Łomnicy do Łomnickiego Stawu można kupić bilety: tylko w górę w cenie 240 SK, 190 SK, 170 SK, tylko w dół: 190 SK, 150 SK, 130 SK lub tam i z powrotem: 390 SK, 310 SK, 270 SK. Bilety na te trzy kolejki są do nabycia w kasach w Tatrzańskiej Łomnicy i w budynku kolejki przy Łomnickim Stawie. Na wyjazd na szczyt Łomnicy można wykupić bilet w przedsprzedaży, z siedmiodniowym wyprzedzeniem.

Położony na wysokości 1751 metrów jest stawkiem pochodzenia polodowcowego, w płytkim zagłębieniu morenowym. Woda dopływa do niego pod blokami skalnymi z Lejkowego Kotła, z topniejącego śniegu i opadów. Wielkość powierzchni stawku jest zmienna, w zależności od zasilania. Przy wypełnieniu po brzegi powierzchnia wynosi ponad 0,5 ha, maksymalna głębokość – 4,5 metra, a objętość wody to 2800 m sześciennych. Można go obejść dookoła w ciągu kilkunastu minut. Wyżej położone – Lejkowy Stawek i Łomnickie Oko już zanikają. Morena, która zamyka zagłębienie, powstała u schyłku plejstocenu i jest dziełem lodowca, który w okresie swojego maksymalnego zasięgu schodził w dół do wysokości 1060 metrów. Ze stawku wypływa Łomnicki potok.

Masyw Łomnicy, podobnie jak większość Tatr Wysokich, zbudowana jest z granodiorytu (žula) – skały magmowej głębinowej, której wiek określany jest na 350 mln lat (tablica nr 6). U podnóży ścian skalnych i u wylotów żlebów tworzą się nadal stożki piargowe, a w rejonie Łomnickiego Stawu występują utwory morenowe – duże bloki skalne, porośnięte miejscami kosodrzewiną. Nad stawem rośnie wiele gatunków roślin, m.in. dzwonek alpejski, kuklik górski i wroniec, można też zobaczyć żabę trawną, a na stokach nieraz dostrzec kozice lub świstaka. Fotografie najpospolitszych gatunków roślin i zwierząt przedstawia tablica 5.

W pobliżu budynku z dwiema kopułami jest tablica nr 8, umocowana na dużym głazie. Obserwatorium Astronomiczne zostało zbudowane w 1943 jako placówka badawcza. Znajduje się tu również stacja meteorologiczna. Od 1953 roku obserwatorium jest częścią Instytutu Astronomicznego Słowackiej Akademii Nauk, który od 1987 roku ma swoją siedzibę w Starej Leśnej. Podlegają mu również Obserwatorium Astronomiczne na Łomnicy i filia instytutu w Bratysławie. Oba obserwatoria tatrzańskie specjalizują się w badaniu korony słonecznej. Ich pracownicy wielokrotnie wyjeżdżali w różne rejony świata, by badać koronę słoneczną w czasie całkowitego zaćmienia Słońca. Prowadzą również regularne obserwacje takich ciał niebieskich, jak komety, asteroidy i meteory. Mogą się pochwalić odkryciem 18 nowych komet i opracowaniem teorii ich rozwoju, odkryciem roju meteorów Ursid, opracowaniem atlasu gwiazd, z którego korzystają astronomowie całego świata. Badają również gwiazdy zmienne i podwójne oraz utrzymują kontakty z obserwatoriami w różnych częściach świata.

Chociaż mamy teraz pełnię lata, to trudno nie wspomnieć o narciarstwie, gdyż rejon Łomnicy był po II wojnie światowej największym ośrodkiem narciarskim w Tatrach Słowackich, chociaż w ostatnich 20 latach stracił nieco na znaczeniu. Trudna, ale wąska trasa zjazdowa utraciła homologację FIS, nie była dośnieżana, a naturalne zaśnieżenie jej dolnego odcinka było małe. Teraz ma się to zmienić. W tym roku ruszyły prace na dużą skalę. Na odcinku, na którym silny wiatr wyłamał las w listopadzie 2004 roku, powstaje kilka szerokich tras zjazdowych. Poniżej stacji „Start” spycharki wyrównują teren i kładzione są rury do sztucznego dośnieżania stoków. Powyżej „Startu” wycięto szeroką przecinkę w lesie, prawie do jego górnej granicy, gdzie budowana będzie nowa kolej. Powstają wykopy pod słupy podpór. Rozmiar tych prac można zobaczyć, jadąc kolejką gondolową. Ma tu powstać nowoczesny duży ośrodek narciarski, a szeroka trasa z Przełęczy Łomnickiej do Tatrzańskiej Łomnicy będzie w dolnym odcinku dośnieżana i pozwoli na organizowanie zawodów w konkurencjach alpejskich rangi światowej.

Z Zakopanego do Tatrzańskiej Łomnicy przez Łysą Polanę i Tatrzańską Kotlinę jest około 50 km. Można dojechać transportem własnym lub autobusem, odjeżdżającym z Zakopanego do Popradu o godz. 7.20. Bilet kosztuje 14 zł. Z powrotem do Łysej Polany można dojechać autobusem słowackim za 56 SK, a potem busem za 8 zł do Zakopanego.