Kliknij w ten pasek i umieść swoje ogłoszenie na stronie Tygodnika i w papierowym wydaniu gazety bez wychodzenia z domu.

2020-07-04 10:00:57

Z archiwum Tygodnika

Góralska dusza

O górach i góralszczyźnie z ks. prof. Józefem Tischnerem rozmawiał 30 lat temu Stanisław Koczór, a my tę rozmowę opublikowaliśmy wtedy.

- Co księdza profesora ciągnie w góry?

-  Każdy jakoś ciągnie tam - skąd wyszedł. W górach jest wszystko jak trzeba: jak trzeba wody - to jest woda, jak trzeba powietrza - to jest las, a przede wszystkim są ludzie, którzy mają swobodę ducha, nie mają tego robaka niewolnictwa w duszy. Czasami ta swoboda jest za wielka, ale lepsza jest wielka swoboda niż żadna.

- Kim są ludzie gór?

- To są ludzie rozmaici. Wiadomo, że jest to ogromna mieszanina tradycji, ludów. Przecież tutaj w góry przed wiekami ciągnęły ludy aż z dzisiejszej Albanii, są także ślady niemieckiego osadnictwa, wpływy słowackie, wielu pochodzi z głębi Polski. Jedyną sprawą, która tych ludzi łączy - to kultura. Dlatego nie ma sensu pytać o rodowody, bo nie one są tutaj istotne. Ale istotna jest wrażliwość na kulturę, która się tutaj wytworzyła. Można wskazać wiele przykładów ludzi, którzy stąd pochodzą, tu się urodzili, a nie mają w sobie nic z góralskiej kultury. I można wskazać ludzi, którzy przyszli z końca świata i stali się także współtwórcami tej kultury.

- Bycie góralem: czy nie jest to skazywanie się na hermetyczność, zamknięcie, a może obrona przed światem?

 - Jeżeli ktoś chce być góralem, a na drodze do góralszczyzny traci człowieczeństwo, to jest to droga, która prowadzi donikąd. Natomiast góralszczyzna, jak każda kultura, jest jedną z dróg prowadzących do tego, jak lepiej, głębiej być człowiekiem. Kultura ma ubogacić człowieczeństwo człowieka. Kultura góralska temu właśnie służy. Owszem, pojawia się dzisiaj zjawisko kosmopolityzmu, ludzi bez ojczyzny, bez miejsca, ale wszyscy są zgodni co do tego, że jest to skaza na dzisiejszej kulturze. Cywilizacja, która wykorzenia ludzi ze swego podłoża jest nie tylko nieludzka, ale i zabójcza.

- Ksiądz Stolarczyk, pierwszy proboszcz Zakopanego ściągał górali z wierchowania, aby w końcu uklękli przed Stwórcą w kościele, natomiast ksiądz Tischner z powrotem ich nawołuje do chodzenia po szczytach, aby być bliżej Niego.

- Nie jest to takie przeciwieństwo. Ksiądz Stolarczyk chodził dużo po górach, był odkrywcą wielu miejsc, szlaków. A ja, kiedy idę z ludźmi w góry, to zabieram ze sobą cały Kościół. To znaczy i Mszę św., i wszystko co do Kościoła należy - nawet składkę.

A dobrze i to wiedzieć, że ksiądz Stolarczyk znalazł się w Zakopanem na własną prośbę. Był bowiem przedtem kapelanem szpitala w Tarnowie i był świadkiem rzezi galicyjskiej. Zrobiło to na nim ogromne wrażenie i poprosił biskupa, by go przeniósł do najgłębszej dziury, a Zakopane należało wówczas do diecezji tarnowskiej. I znalazł się w Zakopanem jakby na wygnaniu. Koniec końcem - znalazł się wśród swoich, gdyż w górach było wtedy wielu ludzi wygnanych z miejsc, w których nie mogli się odnaleźć.

- Stolarczyk nie mógł jednak okiełznać Sabały...

- Nie. Sabała i Stolarczyk byli ze sobą w wielkiej przyjaźni. Natomiast następny proboszcz, Kaszlewski miał kłopoty nie tylko z Sabałą. Był to już zupełnie inny typ człowieka, który miał oczy ku widzeniu, a nie widział, uszy ku słyszeniu, a nie słyszał. Są tacy księża, którzy znajdują się tutaj, na tej ziemi, na Podhalu i nie potrafią odkryć tego, co tutaj jest istotne. I to jest tragedia dla jednej i drugiej strony.

- ...łajał górali za pijaństwo

- Z tym, że poza wszystkim - tego Stolarczyka kochali. Stąd mógł sobie na wszystko pozwolić, bo on ich też.

- Śleboda - czy nie kłóci się z religijnością?

- Wręcz przeciwnie. U św. Pawła jest takie sformułowanie: "do wolności wyswobodzi! was Chrystus". Sprawa na tym polega, że jeżeli człowiek nie jest wolny, to nie jest w pełni człowiekiem. Nie może odpowiadać za siebie. Wtedy niemożliwa jest u niego cnota, zasługa, moralność. Zawsze, kiedy robimy rachunek sumienia, to pytamy siebie czy zgrzeszyliśmy w sposób wolny myślą, mową, uczynkiem. Ale w sposób wolny. Jeżeli zrobiliśmy coś pod przymusem, to wtedy czyn ten nie jest ważny. Stąd najpierw trzeba starać się żyć do wolności, a potem do całej reszty.

- W kulturze góralskiej tkwią uniwersalne wartości, szczególnie fascynuje muzyka.

- Pierwotnie ludzie, którzy tu przychodzili porozumiewali się przez muzykę. Ich mowa była bardzo różna. Słowacy, Polacy, Węgrzy, Cyganie. Wojtek Brzega pisze, że pod koniec XIX wieku na ulicach Zakopanego najczęściej słyszało się mowę niemiecką. W tej sytuacji muzyka spełniała bardzo ważną funkcję: jednoczącą, skupiającą myśli, uczucia. Jedno mnie tylko denerwuje - kiedy ta muzyka staje się miękka, sflaczała, kiedy zmienia się na tkliwy sentymentalizm. Ona wtedy fałszuje nie tylko siebie, ale i człowieka. Ten kierunek muzyki jest mi obcy i uważam, że jest jakby parodią charakteru góralskiego. Oprócz wszystkiego, żeby po góralsku śpiewać, trzeba mieć nie tylko głos, ale i charakter. I tu jest problem.

- Ale czyż nie ma w góralszczyźnie owego sentymentalizmu?

- Nie. Właśnie uważam, że w góralskiej muzyce nie ma sentymentalizmu. Jeżeli jest uczuciowość, to ona jest niesentymentalna. Jest rzetelna, prawdziwa. Nawet ten rzetelny śpiew "Krywania" jest śpiewem mocnym, pięknym, pełnym godności.

- Kto z kręgu góralszczyzny szczególnie inspiruje, pociąga...

- Och, jest ich dużo. Nie chcę wszystkich zdradzać. Ale inspiracją jest każda rozmowa, przejście przez wieś, spotkanie, wejście do domu. Dawniej siadałem w autobusie, wyjmowałem notes i zapisywałem to, co wpadło w moje uszy.

-  Często sięga ksiądz profesor do Tetmajera, Hanki Nowobilskiej, ale przede wszystkim do metaforycznych przypowiastek góralskich. Co znajduje w nich filozof?

- Ostatnio poniosło mnie poczucie humoru. W postaciach wielkich filozofów greckich odnajduję swoich znajomych: Józka Zatłokę, Tadeusza Zachwieję, Wojtka Gąsienicę - Byrcyna,  Wincentego Galicę, Jaśka Antoła, Józka Klamerusa...  I zaczynami się krajobraz mylić. Więc, jeśli się ludzie tam odnajdą, to pod koniec roku ukaże się książeczka pod tytułem "Zjazd klasyków europejskiej folozofii".

- Góralska dusza - co w niej gra, a co mierzi?

- Nie mam ogólnej wizji duszy góralskiej, natomiast mam taki przesąd, z którego muszę się spowiadać. Kiedy widzę głupotę w Krakowie - uznaję to za normalne, ale kiedy widzę głupotę na Podhalu -to jest to dla mnie anormalne. I to mnie bardzo mierzi!

- Po obejrzeniu  "Siedmiu grzechów głównych" nasuwa się pytanie - czy tu pod Giewontem mamy naprawdę inne podejście do grzechów?

- Ja popatrzyłem na tę sprawę nieco przewrotnie. No i tak wypadło, że tak zwane grzechy główne, kiedy się pójdzie w Polskę i dotrze na wysokość gór - zamieniają się w zalety. A resztą niech się martwią teologowie!

- Czy górale są uczciwi?

- Myślę, że tak. Jak jedna ze znajomych dziennikarek zapytała fiakrów w Kościelisku, czy zdradzają swoje żony, I to odpowiedź była - nie. Nie, chyba, że... muszą! Tak też jest z uczciwością.

- Rozmawia ksiądz profesor z Ojcem Świętym o góralach?

- Wyłącznie. Prawie wyłącznie. Kiedy jest rozmowa w sprawach filozofii, teologii, sytuacji światowej - to w pewnym momencie przechodzi się do spraw najprostszych, jak chociażby budowa mostu w Łopusznej, oczyszczalni ścieków, odnowy kościoła. Po tym widać, jak świat się zmienia. Papież słucha tego z napięciem.

- Co może ksiądz powiedzieć o swojej rodzinnej wsi Łopusznej i jej mieszkańcach?

- Wszystko to, co o Podhalu. Całą tę wrażliwość mam z Łopusznej. Jestem jakby częścią historii wsi Łopuszna - kościółek, Goszczyński, dwór Tetmajerów, pstrąg. A poza tym to, co nazywa się mądrością góralską. To także to, co przewijało się przez mój dom - otwarcie na świat. Także Jurgów, przez który miałem wgląd w Tatry. Dziadek miał owce, polany, wgląd w sprawy słowackie, polskie, węgierskie. Kiedyś powiedziałem, że są ludzie pogranicza. Ktoś, kto mieszka na pograniczu, a jest mądry - będzie mądrzejszy, natomiast głupi - zgłupieje doszczętnie. Pogranicze może zacieśniać horyzonty i serca, a może i otwierać. Na szczęście-ja w rodzinie doświadczyłem szerokich horyzontów. Łopuszna kojarzy mi się z dwiema rzeczami - z Dunajcem i z polanami.

- Czy ksiądz profesor chciałby coś rzec do czytelników Tygodnika Podhalańskiego?

- Róbcie swoje.

- Dziękuję za rozmowę.

Kup e-wydanie Tygodnika Podhalańskiego.

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
Nie ma jeszcze komentarzy do tego artykułu.
  • PRACA | dam
    Firma DREWNEX Spytkowice przyjmie do montażu i budowy domów drewnianych. 692 193 449.
  • PRACA | dam
    FIRMA DREWNEX DOMY DREWNIANE SPYTKOWICE PRZYJMIE DO PRACY KOSZTORYSANTA,PROJEKTANTA. 692 193 449.
  • POŻYCZKI
    PROMOCJA!!! GOLD CENT FINANSE W OFERCIE POŻYCZKI POZABANKOWE NA OŚWIADCZENIE DLA OSOBY O UMOWĘ PRACĘ, UMOWA ZLECENIE, EMERYTURA, RENTA, ROLNIK, DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA. ZADZWOŃ DO DORADCY T- 694 567 002.
  • ZDROWIE I URODA
    TRENER PERSONALNY (SIŁOWNIA) - WIZYTY DOMOWE, WŁASNY SPRZĘT - 506 57 62 17.
  • PRACA | dam
    GABINET W ZAKOPANEM ZATRUDNI HIGIENISTKĘ STOMATOLOGICZNĄ. Tel. po 19.00: 793 333 072.
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    Do wynajęcia POKÓJ W BLOKU dla 1,2-osób, Nowy Targ. 728 017 055.
  • PRACA | dam
    Restauracja Górska zatrudni osobę na stanowisko kucharz oferujemy prace stałą oraz sezonową. Oferujemy wysokie wynagrodzie, prace w doświadocznym zespole. Restauracja ala carte mieści się w Aparthotel Góralskim w Białce Tatrzańskiej.. 518-259-536 rest.gorska@gmail.com www.restauracjagorska.pl
    Tel.: 518-259-536
    E-mail: rest.gorska@gmail.com
    WWW: www.restauracjagorska.pl
  • MOTORYZACJA | sprzedaż
    Sprzedam VOLVO S80 z 2016r. Diesel. Pierwszy właściciel. Kupione w polskim ASO. Serwisowane. Bezwypadkowe. Najbogatsza wersja wyposażenia. 602494069r.slomski@interia.plhttps://www.otomoto.pl/oferta/volvo-s80-ID6DkA0u.h
    Tel.: 602494069
    E-mail: r.slomski@interia.pl
    WWW: https://www.otomoto.pl/oferta/volvo-s80-ID6DkA0u.h
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    Zdecydowanie DOM lub PENSJONAT W ZAKOPANEM. 666 535 535.
  • PRACA | dam
    Zatrudnię KUCHARZA / KUCHARKĘ do restauracji w Zakopanem na stałe. Praca co drugi dzień, umowa o pracę. 601846659
    Tel.: 601846659
  • PRACA | dam
    Zatrudnię Managera do prowadzenia nowego obiektu hotelowego w Białce Tatrzańskiej. Wymagane doświadczenie w pracy na podobnym stanowisku, komunikatywny język angielski oraz prawo jazdy. Stabilne warunki zatrudnienia, elastyczne godziny pracy.. 793931388wm@bachledzki.pl
    Tel.: 793931388
    E-mail: wm@bachledzki.pl
  • USŁUGI | budowlane
    DOMY OD PODSTAW, DACHY, WIATY, ALTANY, TARASY, REMONTY "WOLF BAU". 886 837 594.
  • USŁUGI | budowlane
    Tynki maszynowe. 500290144
    Tel.: 500290144
  • SPRZEDAŻ | różne
    Sprzedam OSCYPKI wędzone i białe. 531 357 698.
  • USŁUGI | budowlane
    IZOPIANY-Ocieplenia budynków pianą PUR. Szybkie terminy realizacji. 732921706
    Tel.: 732921706
  • PRACA | dam
    Zatrudnię ASYSTENTKĘ STOMATOLOGICZNĄ/HIGIENISTKĘ - Zakopane - 604 232 488.
  • PRACA | dam
    KARCZMA W ZAKOPANEM ZATRUDNI OD ZARAZ: KELNERA/-KĘ z doświadczeniem, ATRAKCYJNE WYNAGRODZENIE. 533 226 109.
  • USŁUGI | inne
    WYCINKA, PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH - 691 317 098.
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    MIESZKANIE W BLOKU w Zakopanem kupię bez pośredników, za gotówkę, może być do remontu, spółdzielcze itp. Tel. 519170500
  • NIERUCHOMOŚCI | pośrednictwo
    Obsługa domków i apartamentów. 788 633 633, www.zarzadzanieapartamentami.info
    WWW: www.zarzadzanieapartamentami.info
  • PRACA | dam
    NORWEGIA - BUDOWLAŃCY. Zatrudnimy: POMOCNIKÓW oraz tynkarzy, stolarzy, malarzy, dekarzy. Języki obce NIE wymagane - w firmie pracują tylko pracownicy z Podhala. Praca całoroczna. Zjazdy do kraju (samolot) wg. własnego uznania ~ co 2-3 tyg. Zarobki od 15 do 25 Euro/godz. Zapewniamy mieszkanie. Zapraszamy! Tel. 667 602 602 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracowników na stanowisko kelnera/kelnerki do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracowników na stanowisko pomocy kuchennej do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracownika na stanowisko kucharza do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
2020-10-20 16:01 Widmo trotuaru 2020-10-20 15:16 Masz sprawę do załatwienia w urzędzie, lepiej zadzwoń 2 2020-10-20 14:32 Motocyklista z promilami i starym zakazem 2020-10-20 13:56 5 PUNKTÓW DO POZYTYWNYCH MYŚLI  2020-10-20 13:51 Podhale 2020-10-20 13:45 Jeden manewr 20-latka - 16 punktów i utrata prawa jazdy 2020-10-20 12:59 Apel ratowników medycznych: zachowujcie dystans przy pobieraniu wymazów 2020-10-20 12:38 Konferencja prasowa dyrekcji zakopiańskiego szpitala (WIDEO na ŻYWO) 2 2020-10-20 12:00 Zakopane: przybywa covidowych pacjentów 2 2020-10-20 11:27 Tragedia na Rusińskim. Prokuratura przedstawiła zarzuty 2020-10-20 10:58 Znów ponad 9 tysięcy nowych zakażeń koronawirusm w Polsce 2020-10-20 10:30 Żeby zrobić wymaz w Zakopanem trzeba stanąć w zwykłej kolejce 1 2020-10-20 10:15 Znów rekordowo dużo nowych zakażeń koronawirusem na Podhalu. Zmarła jedna osoba w powiecie nowotarskim 2020-10-20 10:00 Doczekaliśmy się pięknej pogody (WIDEO) 2020-10-20 08:56 Powiat przejmie dawne starostwo 2020-10-20 08:00 Pan Adam nie zakończył jeszcze sezonu na grzyby. Pani Aleksanda też 1 2020-10-19 21:32 Kto rozpoznaje ten rower? 4 2020-10-19 21:22 (Bez)prawie wójta 5 2020-10-19 20:48 Minister kątem u starosty 2020-10-19 20:10 Renia przyjęta do OSP 4 2020-10-19 19:43 Wstrząsająca informacja dla środowiska piłkarskiego. Zmarł Marek Żołądź 2020-10-19 19:42 Konfederacja sprzeciwia się kolejnemu zamykaniu gospodarki 15 2020-10-19 19:15 Loty na święta 4 2020-10-19 18:31 Martyna Kasprzycka z Zakopanego wygrała festiwal 3 2020-10-19 17:59 Ognisko koronawirusa na budowie tunelu na zakopiance 5 2020-10-19 17:29 Szpital w Suchej Beskidzkiej apeluje o pomoc. Oferujemy przeszkolenie i ubezpieczenie 10 2020-10-19 17:22 Nietypowy sposób na zimę pod Giewontem (WIDEO) 1 2020-10-19 16:48 Kto dokończy budowę nowej zakopianki pomiędzy Lubniem a Naprawą 7 2020-10-19 16:04 18-letni kierowca sprawcą wczorajszego wypadku w Kościelisku 3 2020-10-19 15:58 Takie spotkanie z niedźwiedziem w Dolinie Kościeliskiej 2020-10-19 15:35 Proboszcz z Ochotnicy Górnej z pozytywnym wynikiem 2020-10-19 15:23 Minister Gut Mostowy na kwarantannie 2 2020-10-19 14:44 Ekshumacja zwłok ks. Blachnickiego. Czy został otruty? 6 2020-10-19 13:57 Kolejna szkoła zamknięta - tym razem w Szczawnicy 3 2020-10-19 13:15 W Tatrach zima, ale nadchodzi ocieplenie. Będzie wiać z południa 2020-10-19 13:15 W Mieście padła wygrana loterii Eurojackpot 4 2020-10-19 12:28 Proboszcz w Murzasichlu zarażony 3 2020-10-19 11:49 Dworzec kolejowy jak nowy 5 2020-10-19 11:13 Dron na drzewie 4 2020-10-19 10:37 67 nowych przypadków koronawirusa na Podhalu 1 2020-10-19 10:32 Prawie 7,5 tys. nowych zakażeń w całym kraju 2020-10-19 10:00 Tajemnice niedzickiego zamku 3 2020-10-19 09:39 Zamknięta szkoła i WOK w Tylmanowej 2020-10-19 09:15 Ekspres do kawy w prezencie – czy wiesz, jak wybrać odpowiedni? 2020-10-19 09:02 Starasz się o tarczę 5.0? Zadzwoń do eksperta ZUS 2020-10-19 08:58 Ścieżka rowerowa 2020-10-19 08:00 Litera – Idea i Forma 2020-10-18 22:02 Koniec bezpośrednich lotów z Krakowa do Ameryki 5 2020-10-18 21:41 Był tak pijany, że nie zmieścił się na pustym parkingu (WIDEO) 5 2020-10-18 21:30 Berbeka. Życie w cieniu Broad Peaku 1
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2020-10-20 15:53 1. Od razu gęba się cieszy na widok takich okazów:) 2020-10-20 15:53 2. wykonałam telefon do u.gminy wyłuszczyłam problem,umówiłam sie,przyszłam na 2 dzień, podpisałam dokument , dało się,dziękuję, dane urzędniczka uzyskała z zasobów własnych i sąsiednich biurek 2020-10-20 15:36 3. Mam nadzieję że te wszystkie zamknięcia i prace zdalne wszelakich urzędów otworzą ludziom oczy.W końcu okaże się że połowa pierdzistołków jest niepotrzebna a prawie wszystko można załatwić na telefon, emilem, online. Skończy się poniżanie interesantów, utrzymywanie fikcyjnych kolejek, odsyłanie od okienka do okienka, absurdalne terminy rozpatrzenia, kafki, herbatki, ciasteczka, podarki, godziny wewnętrzne. Mam nadzieję że właśnie kręcicie sami na siebie bata. 2020-10-20 14:04 4. No będą mieli gdzie iść pomagać płaskoziemcy z podhala węszący spisek, bo się naczytali we internetach że to plandemia i "oni" płacą za to że ktoś ma covid. Ciekawe kto to są "oni" i po co płacą... 2020-10-20 14:02 5. No będą mieli gdzie iść pomagać płaskoziemcy z podhala węszący spisek, bo się naczytali we internetach że to plandemia i "oni" płacą za to że ktoś ma covid. Ciekawe kto to są "oni" i po co płacą... 2020-10-20 13:39 6. CYRK - a po co się wracać do tego państwa z tektury ,jak tu przyszłość czeka .Jak się już tam siedzi , to siedzieć do oporu .Sprowadzić rodzinę i spokój .Tu i tak będzie tylko gorzej 2020-10-20 13:19 7. A gdzie leśne ludki? Przecież jest pięknie :-) 2020-10-20 12:29 8. @martunia. Ty się na opinię "każdego medyka" nie powołuj, bo medycy takich bzdur nie wygłaszają nawet po pijaku. Pewnie, że żaden środek zapobiegawczy nie da ci stu procent gwarancji, ale to nie powód by z niego rezygnować. Ale skoro tak kombinujesz, to może chciałabyś, abyś ty, albo ktoś z twoich bliskich był poddawany poważnym zabiegom przez tych "każdych medyków" bez tych zwykłych szmat na twarzy. Śmiało. Tylko potem nie jojc na powikłania, lub umierając. Śmiało. 2020-10-20 12:24 9. No i git! Trzeba sobie pomagać w trudnych czasach 2020-10-20 12:22 10. @tadziu, przecież to ta twoja mądra, rozsądna i nie głosująca na PiS młodzież. Jeszcze nie tak dawno, wiosną, latem zachwycałeś się nimi, twierdząc: "nadzieja w narodzie"
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

Bojcorka

FILMY TP

Pożegnania

Album TP