Reklama

2020-09-03 10:30:00

Reklama

Z archiwum Tygodnika

Polowace, pasterze i On

Od dawien dawna w Tatrach polowano na niedźwiedzie. Jan Krzeptowski Sabała ubił co najmniej trzynaście sztuk. - Kiedyś przed zranionym niedźwiedziem uciekł nawet na drzewo. A gdy był już pewny, że zwierzę nie żyje, zszedł i zabrał go do domu - mówi Wojciech Gąsienica Byrcyn, były dyrektor Tatrzańskiego Parku Narodowego, badacz zwierzęcych zwyczajów.

Polowace, pasterze i ON

Odwieczny włodarz tatrzańskich lasów - mówią o niedźwiedziu leśnicy, pracujący w Tatrzańskim Parku Narodowym. Obecnie po polskiej stronie żyje ich około piętnastu, a w całych Tatrach - dwukrotnie więcej. Niedźwiedź zawsze budził lęk. Myśliwi i pasterze czuli przed nim respekt. Nie chcąc ściągać licha, mówili o miśku z obawą i szacunkiem ON. - Nie godziło się wypowiadać słowa „niedźwiedź” - objaśnia Wojciech Gąsienica Byrcyn. - Czasem młode osobniki nazywali mrowicniokami, a roczniaki czy dwulatki - pławnikami. Rozpoznawano je po ubarwieniu. Młody ma bardzo ciemne futro, a im starszy, tym bardziej płowe, aż po rudawe - dodaje.

Tatrzański matecznik

Niedźwiedź w Tatrach posiada naturalny matecznik. Co roku rodzi się kilka maluchów, które po osiągnięciu wieku dojrzałego migrują w różnych kierunkach - na Babią Górę, w pasmo Policy, Beskid Żywiecki, Gorce, Beskid Niski. Potrafią też zawędrować w Bieszczady. Przekraczają również granicę polsko-słowacką. Na głównej grani Tatr przechodzą przez przełęcze: Gładką, Suchą, Liliowe, Świńską, Kondrancką, Tomanową czy Pyszną. - Młody niedźwiadek pierwsze lata swego życia spędza na poznawaniu i ustalaniu terytorium - mówi dyrektor TPN. - Na jednego osobnika powinno przypadać do trzech tysięcy hektarów, a w terenach bardzo żyznych nieco mniej. Mogą wtedy znaleźć odpowiednią ilość pożywienia, w razie potrzeby ukryć się, wyprowadzić młode. A jeśli populacja jest zbyt zagęszczona, wówczas z niektórymi niedźwiedziami mamy kłopot. Potrafią przejść nawet na teren zabudowany - opowiada.

Zasadzki

Od dawien dawna niedźwiedź żyjący w Tatrach spotykał człowieka. Było to związane z wypasem owiec i bydła. Jak twierdzi Wojciech Gąsienica Byrcyn, misiek potrafił zabić kozę, owcę, jałówkę, a nawet wołu czy konia. Aby tego uniknąć, pasterze w różny sposób bronili swego stada. - Tak jak na wilki, tak i na NIEGO zastawiano zasadzki, zakładano paści, kopano doły - wyjaśnia mój rozmówca. - Były też przypadki podkładania jakiejś przynęty, na przykład starych koni, po to, by niedźwiedzia - kiedy przyjdzie - zastrzelić. Tatar Myśliwiec lubił polować na NIEGO i dlatego często ochraniał czyjś dobytek. A kiedy szukali go „ziandary ”, bo uciekał przed wojskiem, pasterze go ukrywali - przypomina sobie stare opowieści dyrektor.

Ostatni polowace

Jeszcze w pierwszej połowie tego stulecia niedźwiedź stawał się łupem polowacy. Wśród ostatnich, którzy polowali na NIEGO, byli Stanisław Gąsienica z Lasa oraz Jędrzej Gąsienica Jędrzejczyk. - Znałem ich obu - wspomina Wojciech Gąsienica Byrcyn. - Kiedy byłem małym dzieckiem, Jędrzej opowiadał mi o spotkaniach z NIM. Szczególnie zapamiętałem jedno zdarzenie. Wspominał, że niedźwiedź leżał zraniony i patrzył na niego, nie jak na prześladowcę, tylko jak na małe dziecko, ftoremu dobrom drogę trza było pokazać. Również mój dziadek, Stanisław Gąsienica Byrcyn, opowiadał o powodzeniach i niepowodzeniach podczas polowacki. Przy czym dziadek nigdy nie mówił mi jak zabijać, tylko jak podglądać zwierzę.

Kiedyś było kilka powodów strzelania do niedźwiedzi. Chciano zmniejszyć ich ilość w Tatrach, bo niszczyły dobytek. Zabicie JEGO nobilitowało myśliwego. Często niedźwiedź był traktowany przez myśliwego jak równorzędny partner. Trzeba było w stosunku do niego właściwie się zachowywać. A kiedy ON zraniony umierał, dać mu spokojnie odejść - dodaje. Wiele polowań zostało udokumentowanych. Z przekazów pisemnych dowiadujemy się, że Jan Krzeptowski Sabała zabił co najmniej trzynaście niedźwiedzi. - Opisywano miejsca polowacek, jak ON się zachowywał, jak Sabała modlił się za NIEGO i jak MU grał, gdy ten odchodził - mówi dyrektor.

Uczta

Po polowaniu niedźwiedzią skórę wyprawiano, a mięso moczono w roztworze soli i zjadano. Przysmakiem były łapy. - Za dziadkowskich czasów na NIEGO polowali też Tyrałowie z Kościeliska - wspomina Wojciech Gąsienica Byrcyn. - Kiedy niedźwiedzina im się znudziła, kiedyś po niedzielnym nabożeństwie zaprosili całą dziedzinę na poczęstunek, nawet dziadów. Wtedy była bieda i nie każdy jadł mięso, więc wszyscy byli radzi - opowiada.

Odczynianie zła

Dawniej, kiedy w góralskiej izbie na posiadach spotykali się polowace, często rozprawiano o NIM. - O niedźwiedziu można mówić bardzo długo - twierdzi mój rozmówca. - Kiedyś Franciszek Para z Bukowiny Tatrzańskiej opowiadał mi, jak- sam odcynioł złe swojymu spólnikowi, ftorego nie rod widzioł. Otóż jednego razu, kiedy upolował niedźwiedzia, wydostał z niego gruczoły zapachowe i posmarował nimi dyszel z wozu sąsiada. Rano, kiedy sąsiad zaprzęgał, konia, który był zawsze spokojny, stał się narowisty i dziki. A Para tylko czekał na ten moment. Poszedł więc do niego i powiedział: Na pewno ftosi zacynił złe i jak kces, to jo ci mogem odcynić, ale rnusis wóz i konia prziywieść do mojej sopy. Stary Franciszek wyczyścił dyszel, a konia i wóz sąsiada przez dłuższy czas wykorzystywał u siebie w polu. Po dwóch tygodniach, jak juz sytko było odcynione, oddał konia i wóz spólnikowi - opowiada ze śmiechem dyrektor.

Misiek i Muszka

Kiedyś leśniczy Bieńkowski z Zazadniej wybrał się na przechadzkę z maleńkim pieskiem Muszką. Nagle z lasu wyszła niedźwiedzia mama z dwójką młodych. Leśniczy znalazł się między bliźniakami a samicą, która zaczęła go atakować. Wtedy to do obrony ruszyła mała Muszka. Swoim jazgotem odstraszyła niedźwiedzią rodzinę i w ten sposób zaskarbiła sobie dozgonną miłość pana. Od tego czasu mogła też wylegiwać się w pierzynach.

Dylemat

Spotkania z niedźwiedziem przytrafiają się i turystom przyjeżdżającym w Tatry. Misiek jawi się nieraz w opowieściach jako groźny olbrzym. Z upływem czasu autentyczne historie są koloryzowane. Jesienią, w okresie rykowiska w Dolinie Roztoki buszował niedźwiedź. - To były lata siedemdziesiąte. Na wycieczkę wybrał się znany profesor z małżonką - opowiada Wojciech Byrcyn. - Kiedy usłyszał ryk jeleni był przekonany, że to głos niedźwiedzia i zaczął się zastanawiać, czy ma iść pierwszy, czy przodem puścić żonę. W końcu poradził towarzyszce życia, żeby ona poszła przed nim - mówi.

Pod Gładką Przełęczą

- Mój dziadek często wodził w góry panów - snuje dalej opowieść dyrektor. - Jednego razu trasa kilkudniowej wycieczki prowadziła od Pięciu Stawów po Krywań. Podchodząc pod Gładką Przełęcz, zauważyli schodzącego z góry niedźwiedzia. Pan uzbrojony w browning, wyciągnął broń i zaczął celować w zwierzę. W ostatnim momencie dziadek przytrzymał gościa, krzycząc: Panie, nie róbcie tego, bo nas obu pokalecy. A niedźwiedź spokojnie zszedł w kierunku Pięciu Stawów - dodaje.

Uciec jak najdalej

Niedźwiedź sieje też postrach wśród innych tatrzańskich zwierząt, które wolą schodzić mu z drogi. Świstaki chowają się w swoich norkach, a kozice uciekają w niedostępne miejsca. - Po świstakach bardzo łatwo poznać, że nadchodzi jakieś nie-bezpieczeństwo - twierdzi badacz zwierzęcych zwyczajów. - Kiedyś obserwowałem je z ukrycia. Nagle zaniepokoiły się, zaczęły świstać i schowały się w norkach. Od czasu do czasu wyglądały z nich i sprawdzały, co się dzieje na zewnątrz. Zauważyłem też uciekającego capa. Okazało się, że około stu metrów dalej z kosówki wyszedł niedźwiedź. Nie zwrócił jednak na nich uwagi. Był zajęty żerowaniem - wspomina dyrektor. Niedźwiedzie nie gardzą padliną. Na wiosnę zdarza się, że spod śniegu wygrzebują porwane przez lawiny kozice. - Obserwowałem niedźwiedzia, jak kilka razy wracał do ścierwa kozicy, wygrzebanego w lawinisku - zakończył opowieść Wojciech Gąsienica Byrcyn.

Jolanta Flach
Tygodnik Podhalański 29/2000

Kup e-wydanie Tygodnika Podhalańskiego.

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
Vipera 2020-09-03 22:36:55
Sto lat dla Pana Wojciecha!!
  • USŁUGI | budowlane
    Usługi remontowo-budowlane "JANIK-BUD" oferuje prace: WYKOŃCZENIA WNĘTRZ, MONTAŻ PODŁÓG oraz BUDOWY OD PODSTAW. "SZYBKO, TANIO, SOLIDNIE." 533 133 493, k.janik67@interia.pl.
  • NAUKA
    LEKCJE, KONWERSACJE - JĘZ. ANGIELSKI I HISZPAŃSKI - ZAKOPANE - 608 250 751.
  • PRACA | dam
    Ośrodek w Bukowinie Szuka Ratownika Na Basen Hotelowy. Praca Od Zaraz Cały Rok. Wyżywienie i Zakwaterowanie. 601508758praca@grandstasinda.plwww.grandstasinda.pl
    Tel.: 601508758
    E-mail: praca@grandstasinda.pl
    WWW: www.grandstasinda.pl
  • MOTORYZACJA | sprzedaż
    Toyota RAV4, kolor srebrny metalik, rok produkcji 2002, 2.0 d-4d, SUPER STAN!!! 607553159masecek@gmail.com
    Tel.: 607553159
    E-mail: masecek@gmail.com
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    KUPIĘ POLE LUB LAS NA OSTRYSZU - 538 150 941.
  • PRACA | dam
    OD ZARAZ ZATRUDNIĘ PANIĄ DO PENSJONATU W ZAKOPANEM. 602 156 678
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    KUPIE DOM GÓRNE ZAKOPANE, MOŻE BYĆ DO REMONTU.TEL. 666535535
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    Zakopane -kupie widokowy apartament w centrum tel 660797241.marekg@b12.pl 660797241
    Tel.: 660797241
    E-mail: marekg@b12.pl
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    KUPIĘ DOM - GÓRNE ZAKOPANE. MOŻE BYĆ DO REMONTU TEL 666 535 535.
  • MOTORYZACJA | sprzedaż
    MAZDA 5, serwisowane, zadbane, garażowane, r. 2008, diesel, stan bdb, oryginalna nawigacja z dotykowym ekranem, 2 komplety felg aluminiowych z oponami lato/zima, full opcja, 15.000 ZŁ - Tel. 888 223 761.
  • PRACA | dam
    Zatrudnię ASYSTENTKĘ STOMATOLOGICZNĄ/HIGIENISTKĘ - Zakopane - 604 232 488.
  • NIERUCHOMOŚCI | pośrednictwo
    Obsługa domków i apartamentów. 788 633 633, www.zarzadzanieapartamentami.info
    WWW: www.zarzadzanieapartamentami.info
  • ZDROWIE I URODA
    PODHALAŃSKIE CENTRUM PSYCHOTERAPII. Profesjonalna, prywatna psychoterapia. Rejestracja: 507 606 180.
  • USŁUGI | budowlane
    Tynki maszynowe cementowo - wapienne, gipsowe. Atrakcyjna cena. 669790376
    Tel.: 669790376
  • PRACA | dam
    NORWEGIA - BUDOWLAŃCY. Zatrudnimy: POMOCNIKÓW oraz tynkarzy, stolarzy, malarzy, dekarzy. Języki obce NIE wymagane - w firmie pracują tylko pracownicy z Podhala. Praca całoroczna. Zjazdy do kraju (samolot) wg. własnego uznania ~ co 2-3 tyg. Zarobki od 15 do 25 Euro/godz. Zapewniamy mieszkanie. Zapraszamy! Tel. 667 602 602 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracowników na stanowisko kelnera/kelnerki do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracowników na stanowisko pomocy kuchennej do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracownika na stanowisko kucharza do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
2020-09-21 17:17 Policja ustala tożsamość ofiary dzisiejszego wypadku w Tatrach 2020-09-21 17:06 Piękna pogoda nad Jeziorem Czorsztyńskim 2020-09-21 16:43 Chodź na łyżwy. Darmowe zajęcia w Nowym Targu 2020-09-21 16:15 Groźny wypadek w Jabłonce – trwa akcja ratunkowa 2020-09-21 16:00 Biblioteka Publiczna w Białym Dunajcu ogłasza konkurs literacki i plastyczny 2020-09-21 15:44 Remont nawierzchni na zakopiance w Nowym Targu 2020-09-21 15:00 Pięciu nietrzeźwych 2020-09-21 14:09 Co niepokoi mieszkańców Szczawnicy? Wielka inwestycja na słynnej górze (WIDEO) 2 2020-09-21 13:29 Śmiertelny wypadek na Świnickiej Przełęczy 2020-09-21 12:49 Babiogórska Jesień zawitała - mimo wszystko 2020-09-21 11:59 Policja odholowała samochód porzucony w rowie 1 2020-09-21 11:15 Tylko jedna zakażona osoba na Podhalu 1 2020-09-21 10:39 Po zmroku ratownicy pomagali polskiej turystce w Dolinie Mięguszowieckiej 2020-09-21 10:00 W Kościelisku trwa budowa nowych tras biegowych 2 2020-09-21 09:00 Zapraszamy na tatrzańskie ławeczki 2020-09-21 08:00 Zabierz ze sobą komórkę 2 2020-09-21 00:00 Mieszkańcy Podhala mogą BEZPŁATNIE wykonać badanie przesiewowe raka jelita grubego i to w pełnym znieczuleniu! (art. sponsorowany) 2020-09-20 21:30 Rysy od słowackiej strony (WIDEO) 2020-09-20 20:30 Lalki Emilii Jasiury (WIDEO) 2020-09-20 19:52 Wielki powrót 1 2020-09-20 19:34 XXII Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego „Brzmi dobrze – online” 2020-09-20 19:31 Sprzątali Biały Dunajec 3 2020-09-20 19:30 Polski turysta uratowany przez słowackich ratowników 4 2020-09-20 18:30 Jubileusz skansenu (WIDEO) 2020-09-20 17:40 Duży korek na zakopiance przed Krakowem 2020-09-20 17:30 Podróż w czasie (WIDEO) 2020-09-20 16:53 Z Przywarówki do Winiarczykówki 2020-09-20 16:30 Bookcrossingi pod Babią Górą 2020-09-20 15:30 Brakuje rąk do pracy. Pomóżmy Świderkom 2020-09-20 15:25 Sezon w pełni 2 2020-09-20 14:30 Trening ratowniczy 2020-09-20 13:30 Małopolski Wyścig Górski 2020-09-20 12:30 Moja mała ojczyzna - miejsca, ludzie, wydarzenia 2020-09-20 12:30 5 wskazówek: jak dobrze kupić materac online? 2020-09-20 12:19 Nadchodzi jesień a wraz z nią promocje w sieciach handlowych 2020-09-20 11:30 Groźny wypadek motocyklisty w Lipnicy Wielkiej 2 2020-09-20 10:54 Zmarł 83-letni mężczyzna z powiatu nowotarskiego. Przyczyną był Covid-19 1 2020-09-20 10:34 Pusto na szlakach w Tatrach (WIDEO) 5 2020-09-20 10:00 Zaśmiecony las 7 2020-09-20 09:00 Nad Morzem Czarnym (WIDEO) 1 2020-09-20 08:00 Babia Góra potrzebuje pomocy 4 2020-09-20 07:30 Klucze na stoku 2020-09-19 22:00 Spektakl przyrodniczy 2020-09-19 21:43 Małopolska JoyRide. Zakończenie sezonu 1 2020-09-19 21:33 Nagroda Oskara Kolberga dla zespołu Zornica (WIDEO) 2020-09-19 20:56 Charytatywny maraton 2020-09-19 20:23 Wypadek pod Sokolicą 2020-09-19 20:19 Liptowska Mara - piękne jezioro po słowackiej stronie Tatr 1 2020-09-19 19:43 Kultowa droga motocyklistów (WIDEO) 2020-09-19 19:10 Krupówki tętnią życiem (WIDEO)
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2020-09-21 16:18 1. Ja się nie dziwię, jest to jedyna góra na południu i południowym wschodzie gdzie służby techniczne nie mają dostępu do urządzeń przemiennika. Kiedyś plecak i zestaw narzędzi względnie para koni zaprzęgniętych a ostatnio na łańcuchach w lecie i to jeżeli rosa się nie pokaże. 2020-09-21 14:29 2. Na sołtysowej zagrodzie też budują drogę pod "szlak turystyczny" ale u nas mieszkańcy bardziej łatwowierni i nie zgłaszają na policję. 2020-09-21 14:04 3. A jak stwierdzili, że przyczyną zgonu był covid? To już wolno robić sekcje zwłok? 2020-09-21 13:33 4. Nie mieć komórki przy sobie? No seniorów akurat zrozumiem... Ale cała reszta z telefonami przy uszach na szlaku... Zasięg? Osobiście w Tatrach i na Babiej Górze nie miałem problemu. Messenger i tylko zdjęcia szły. 2020-09-21 12:50 5. Teraz ciekawe czy uda się wyegzekwować pieniądze? Szkoda że taka akcja nie zostanie rozszerzona na wraki samochodowe poparkowane po różnych parkingach. To że ładnie zaparkowany nie zmienia faktu że powinien trafić na złom. Z pewnością nie mają popłaconych oc i przeglądów. 2020-09-21 11:55 6. Czyli statystykami można manipulować wykonując dużo lub mało testów! 2020-09-21 11:04 7. Gazda z ciotką wymiatają !!!!!!!!!!!!!! 2020-09-21 11:03 8. Nie buj @Wsiok, te trasy biathlonowe docelowo będą tej samej klasy co drogi gminne. Nawet jakby było 10 fotoradarów to nic by się nie zmieniło. To kwestia mentalności wybrańców ludu. 2020-09-21 10:05 9. Bo drogi gminne to są w takim stanie, że inne gminy mogą wam ich zazdrościć. Dobrze, że większość kasy z obsługi fotoradaru poszła na ten cel to dziś mamy to co mamy. 2020-09-21 09:21 10. Chcesz być śmieciem? to śmieć gdzie popadnie.
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

Bojcorka

Pożegnania

FILMY TP

Album TP