2020-09-08 10:00:43

Reklama

Z archiwum Tygodnika

Skąd się wzięły muszelki na góralskim kapelusie?

Reklama

Do białych kostek na czarnym góralskim kapeluszu przyzwyczailiśmy się tak bardzo, że mało kto zastanawia się, skąd się tam wzięły. O pomoc w znalezieniu odpowiedzi na to pytanie zwróciłam się do kilku znanych osób na Podhalu.

Skąd się wzięły muszelki na góralskim kapelusie?

- Dawniej górale nosili na kapelusu ozdoby z kości. Jak zbójnicy zaceni wędrować, przywlekli na Podhale muszelki kauri - twierdzi rabiańska poetka Wanda Czubernat. - Zbójnicy przywlekli całą modę - prawdziwe korole, tybet. Ofiarowali to swoim kochankom. Górale wse lubili się stroić. Pasterze na sałasie przystrajali sobie kapeluse, cym się dało - pióreckiem sójki, cetynom, snureckiem. A z tymi muszelkami to musiało być tak: najpierw wiesali se na syje, ale im dyndało, to se powiesili na kapelusu - wyjaśnia poetka.  Swego casu górale z Podhala słynęli z dobrego płótna lnianego. Sprzedawali je na zogle aze nad Morze Śródziemne i Corne. Śli ślakiem burśtynowym. Muśle były tam środkiem płatnicym. Górole, jak dużo zarobili, chcieli sie pochwalić, to se je wiesali na paradę na kapelusu - wyjaśnia Zygmunt Kuchta, szef bukowiańskiego Domu Ludowego. Dodaje, że równie chętnie nosili na kapeluszu zamiast muszelek tzw. „recioski” - misternie robione z drutu łańcuszki.

Zdaniem znawcy kultury wołoskiej, Jana Fudali z Rabki, muszelki na kapeluszu góralskim to nic dziwnego. Uważa on, że górale gorczańscy wywodzą się z tej samej rodziny wołoskiej co górale greccy, tureccy, bułgarscy czy macedońscy. Przekonuje, że wszyscy mają wspólne korzenie starożytne i już w Imperium Rzymskim zasłynęli jako dobrzy „bitnicy”. Bliskość morza spowodowała, że chętnie swoje kapelusze ozdabiali muszelkami. Plemiona wędrowały, a wraz z nimi muszelki na kapeluszu. - Była to nie tylko ozdoba, muszelki pełniły też funkcję amuletu, miały chronić i przynosić szczęście. Jest też wersja, że pełniły one rolę monet, ale to raczej nie jest prawda - twierdzi Jasiek spod Gorców. Sam Fudala może pochwalić się kapeluszem ozdobionym prawdziwymi dużymi morskimi muszlami, zwanymi „rapanami”.

Gorczański góral proponuje, żeby przy okazji Zjazdu Górali zrobić na Podhalu lustrację, bo tylko ten jest prawdziwym góralem, kto ma pochodzenie wołoskie. Ci z Zakopanego to banici wyjęci spod prawa - przekonuje. - Muszelki to po prostu ozdoba. Górale je nosili, bo biel ładnie kontrastowała z czernią kapelusza – twierdzi nowotarski poeta i działacz Związku Podhalan, Roman Dzioboń. - Wcześniej górale nosili na kapeluszu rzemyk albo inne ozdoby. Jak te muszelki dotarły na Podhale, nie mam pojęcia. Myślę, że im coś z dalsza było przyniesione, tym było cenniejsze. Dlatego takie muszle aż znad morza musiały być bardzo wartościowe - twierdzi. - Tak jak parzenice czy wyszywane wzory na serdakach, tak i kostki na kapeluszu musiały przyjść do nas z Węgier albo ze Słowacji - przekonuje poeta.

A co na to literatura? Autorzy Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej, Zofia i Witold Paryscy wyjaśniają: Kostki - u górali podhalańskich nazwa skorupek ślimaka porcelanka (Cypraea) żyjącego w ciepłych morzach. Jego muszelki mają piękną barwę i połysk. Już w starożytności były znane jako ozdoby, przedmioty kultu i magiczne. U niektórych ludów, jako drobna moneta wymienna (...). Górale takimi muszelkami (kostkami) naszytymi na pasek otaczali główkę kapelusza. Czasami zamiast kostek juhasi używali łańcuszka. Dr Stanisław Eliasz Radzikowski w objaśnieniach do „Krótkiego opisu Tatr” Franciszka Kleina (zarządcy kuźnic w Kościeliskach na początku XIX wieku)) pisze: Na kapeluszach noszą górale najczęściej „kostki”, czyli właściwie muszelki drobne (Cypraea moneta), które sami sprowadzają z nad morza adryatyckiego. Przekupnie takich kostek obrabiają muszelki na kamieniach, ścierając wypukłość tak, że następnie powstają otworki, przez które dadzą się kostki nanizać na barwny, zazwyczaj czerwony, powrózeczek wełniany. Tak nanizane przyszywają na tle wąskiego rzemiennego czarnego lub czerwonego. Im drobniejsze kostki, tym droższe (...). Kostki noszone na kapeluszach pochodzą od muszli porcelanowej, żyjącej w morzu czerwonym i indyjskiem. Muszla ta w wielu miejscach, a przede wszystkiem w Afryce i u Hindusów stanowi pieniądz zdawkowy (...). Ponieważ bardzo wielka ilość muszelek przedstawia nieznaczną jednostkę wartości pieniężnej, więc dla ułatwienia w liczeniu nizają muszelki po sto na sznurek i dopiero takie wianki liczą.  Muszla porcelanowa zowie się też kauri w Afryce, po malajsku zaś beya, to znaczy podatek. Zważywszy pochodzenie i znaczenie muszel porcelanowych, tym bardziej zadziwiać musi, skąd się wzięły u górali tatrzańskich. Widocznie pochodzą ze wschodu, a najpewniej z Adryatyku, gdzie górale sprzedawali płótno zgrzebne swego wyrobu Turkom na żagle, a za to dostawali muszelki nizane w wianki (pisownia oryginalna).

odpowiedzi szukała: Beata Zalot
Tygodnik Podhalański 32/2000 

Kup e-wydanie Tygodnika Podhalańskiego.

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
Nie ma jeszcze komentarzy do tego artykułu.
  • PRACA | dam
    Hotel Tatry na Polanie Zgorzelisko zatrudni RECEPCJONISTĘ/KĘ z możliwością zakwaterowania. Tel. 1820 63730 lub 506 129 438. Szczegółowe informacje na stronie:www.polskietatry.pl
    WWW: www.polskietatry.pl
  • PRACA | dam
    Praca przy wylewkach potrzebny chłopak na łate z doświadczeniem praca od zaraz stawka 4zl za m/2 725 660 059 Zatrudnię cała brygade stawka do uzgodnienia. 725660059kamilsarna016@gmail.com
    Tel.: 725660059
    E-mail: kamilsarna016@gmail.com
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    MIESZKANIE W BLOKU w Zakopanem kupię bez pośredników, za gotówkę, może być do remontu, spółdzielcze itp. Tel. 519170500
  • PRACA | dam
    Centralny Ośrodek Sportu w Zakopanem zatrudni na podstawie umowy zlecenia RECEPCJONISTĘ / RECEPCJONISTKĘ. Więcej szczegółów pod numerem telefonu: 725 300 377. E-mail: sekretariat.zakopane@cos.pl
    E-mail: sekretariat.zakopane@cos.pl
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA MIESZKANIE 2-pokojowe, Zakopane centrum - od zaraz - 889 475 783.
    Tel.: 889 475 783.
  • PRACA | dam
    Szkoła języków obcych CJO Progress z Nowego Targu zatrudni nauczycieli języka angielskiego. Chętnych zapraszamy do kontaktu telefonicznego. 606480923m.nalepastopa@gmail.com
    Tel.: 606480923
    E-mail: m.nalepastopa@gmail.com
  • PRACA | dam
    KARCZMA W ZAKOPANEM ZATRUDNI OD ZARAZ: KELNERA/-KĘ (13 zł/godz.) z doświadczeniem, językiem angielskim w stopniu komunikatywnym. 533 226 109.
  • PRACA | dam
    BACHLEDA RESORT ZAKOPANE w centrum miasta zatrudni: POKOJOWĄ, HOUSEMANA, PRACOWNIKA DZIAŁU TECHNICZNEGO. Szczegółowe warunki do uzgodnienia w trakcie bezpośredniego spotkania. Doświadczenie w pracy w hotelu na podobnych stanowiskach mile widziane. CV proszę przesyłać na adres: kkucharska@bachledaresort.pl, tel. 734 217 910 (pokojowe, houseman); amiler@bachledaresort.pl, tel. 604 955 260 (dział techniczny).
  • PRACA | dam
    RESTAURACJA DOMINIUM NA KRUPÓWKACH zatrudni POMOC KUCHENNĄ i DOSTAWCĘ. 664 023 298, 668 404 790.
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    Kupie pensjonat ,działkę lub cały apartamentowiec w Zakopanym. 660797241marekg@b12.pl
    Tel.: 660797241
    E-mail: marekg@b12.pl
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    Białka Tatrzańska -widokowa działka inwestycyjna 4467m2 -sprzedam. 660797241marekg@b12.pl
    Tel.: 660797241
    E-mail: marekg@b12.pl
  • PRACA | dam
    Praca na stolarni.Podwilk tel.603503944. 603503944
    Tel.: 603503944
  • USŁUGI | budowlane
    Usługi remontowo-budowlane "JANIK-BUD" oferuje prace: WYKOŃCZENIA WNĘTRZ, MONTAŻ PODŁÓG oraz BUDOWY OD PODSTAW. "SZYBKO, TANIO, SOLIDNIE." 533 133 493, k.janik67@interia.pl.
  • NAUKA
    LEKCJE, KONWERSACJE - JĘZ. ANGIELSKI I HISZPAŃSKI - ZAKOPANE - 608 250 751.
  • PRACA | dam
    Ośrodek w Bukowinie Szuka Ratownika Na Basen Hotelowy. Praca Od Zaraz Cały Rok. Wyżywienie i Zakwaterowanie. 601508758praca@grandstasinda.plwww.grandstasinda.pl
    Tel.: 601508758
    E-mail: praca@grandstasinda.pl
    WWW: www.grandstasinda.pl
  • MOTORYZACJA | sprzedaż
    Toyota RAV4, kolor srebrny metalik, rok produkcji 2002, 2.0 d-4d, SUPER STAN!!! 607553159masecek@gmail.com
    Tel.: 607553159
    E-mail: masecek@gmail.com
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    KUPIE DOM GÓRNE ZAKOPANE, MOŻE BYĆ DO REMONTU.TEL. 666535535
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    KUPIĘ DOM - GÓRNE ZAKOPANE. MOŻE BYĆ DO REMONTU TEL 666 535 535.
  • PRACA | dam
    Zatrudnię ASYSTENTKĘ STOMATOLOGICZNĄ/HIGIENISTKĘ - Zakopane - 604 232 488.
  • NIERUCHOMOŚCI | pośrednictwo
    Obsługa domków i apartamentów. 788 633 633, www.zarzadzanieapartamentami.info
    WWW: www.zarzadzanieapartamentami.info
  • USŁUGI | budowlane
    Tynki maszynowe cementowo - wapienne, gipsowe. Atrakcyjna cena. 669790376
    Tel.: 669790376
  • PRACA | dam
    NORWEGIA - BUDOWLAŃCY. Zatrudnimy: POMOCNIKÓW oraz tynkarzy, stolarzy, malarzy, dekarzy. Języki obce NIE wymagane - w firmie pracują tylko pracownicy z Podhala. Praca całoroczna. Zjazdy do kraju (samolot) wg. własnego uznania ~ co 2-3 tyg. Zarobki od 15 do 25 Euro/godz. Zapewniamy mieszkanie. Zapraszamy! Tel. 667 602 602 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracowników na stanowisko kelnera/kelnerki do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracowników na stanowisko pomocy kuchennej do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracownika na stanowisko kucharza do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
2020-09-27 21:45 Lotnisko z widokiem na Tatry 2020-09-27 21:02 Dwukrotne wykopki w ulicy Krzywej - winne były procedury 2 2020-09-27 20:05 Ponad 300 tys. zł strat z powodu pandemii odnotowało MCSiR 1 2020-09-27 19:01 Przestaje istnieć zespół „Małe Podhale” 2 2020-09-27 18:00 13,5 tys. zł miesięcznie dla syna i synowej radnego 7 2020-09-27 17:04 Rynek i kostkowy remont bez końca 1 2020-09-27 16:02 Pokłon Orawie (WIDEO) 2020-09-27 15:15 8 lat i dość - telebim zniknie z nowotarskiego rynku 3 2020-09-27 14:30 Jubileuszowy dąb (WIDEO) 1 2020-09-27 13:45 Znów niespokojny dzień za naszą wschodnią granicą (WIDEO) 1 2020-09-27 13:30 Nowe parkingi przy kolejowym dworcu 2 2020-09-27 12:40 Wypadek w Białym Dunajcu tworzą się korki 2020-09-27 12:15 Wójt z trzema stypendiami dla uczniów 2020-09-27 11:30 Daniele uciekły z hodowli 1 2020-09-27 10:57 Kolejna śmierć zakażonego Covid-19 w powiecie tatrzańskim 2 2020-09-27 10:50 Kolejka do kolejki coraz dłuższa 2020-09-27 10:30 Słuchacze rozpoczęli zaoczną naukę 2020-09-27 09:20 A co tam u Was w dolinach? Bo w Tatrach słońce (WIDEO LIVE) 2020-09-27 09:01 Krościenko miastem? Sołtys zapuka z ankietą 7 2020-09-27 08:02 Przez facebook do serca 3 2020-09-26 21:40 Przejście najtrudniejszego fragmentu Orlej Perci (WIDEO) 3 2020-09-26 21:02 Weekendowe objadanie na miejskim Rynku 2020-09-26 20:30 Rohackie Stawy czekają na was (ZDJĘCIA, WIDEO) 1 2020-09-26 20:28 Seria fajerwerków w Białym Dunajcu 4 2020-09-26 19:30 Jacek Cygan w "Sokole" 2020-09-26 18:48 Morawczyna 2020-09-26 18:31 Młodzi skoczkowie na podium 2020-09-26 17:39 Zdzisław Słonina laureatem Konkursu Rzeźby Babiogórskiej 2020-09-26 17:30 Po medale przez COS w Zakopanem 2020-09-26 16:22 Trąba powietrzna w Podwilku (WIDEO) 2020-09-26 16:07 Tak wyglądają teatralne przedstawienia na Białorusi (WIDEO) 2020-09-26 15:45 Nocna kanonada nad Zakopanem 12 2020-09-26 15:03 28 marzeń 2020-09-26 14:15 Rabczański stadion z murawą 2 2020-09-26 13:30 Wiadukt w interpelacjach 1 2020-09-26 13:08 Salamandra nie wróży deszczu (WIDEO) 2020-09-26 12:37 Biała Woda pod młotek 9 2020-09-26 12:19 Już dziś największa góralska Majówka w Polsce. Zaśpiewa Armia Janosika 2 2020-09-26 12:00 Fotowoltaika – czy się opłaca? 2020-09-26 11:50 Deszcz, wiatr i tęcza 4 2020-09-26 11:11 Rekord zakażeń koronawirusem na Podhalu - to 53 przypadki. Na Covid-19 zmarły 2 osoby. 4 2020-09-26 10:59 Krupówki pod parasolem, ale już wychodzi słońce 2020-09-26 10:47 W Polsce tylko o 3 zachorowania mniej niż wczoraj 2020-09-26 10:04 Wypadek w Orawce 2020-09-26 09:30 Tajemnicze okoliczności śmierci kobiety odnalezionej w lesie w Lipnicy Wielkiej 2 2020-09-26 08:55 Poranny pożar w Szaflarach 2 2020-09-26 08:00 Ratownicy górscy się szkolą 1 2020-09-25 21:59 Orawski Duathlon Niepodległościowy 2020-09-25 21:10 Zbójecka nie będzie odcięta od świata 2020-09-25 20:32 Zwłoki kobiety w lesie
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2020-09-27 21:53 1. Czy mógłbyś podać przepisy prawne? 2020-09-27 21:38 2. @M..... Chyba piszesz bez okularów a ostatnio na Jarmucie byłeś w podstawówce w latach 60'. Ta sama psica jak przed laty, tylko śniadzi nie wycinają od lat łolsony a drzewa też wyrosły jak te na Bryjarce przysłaniając krzyż. Gdyby ci sie chciało chodzić, to byś nawet spotkał maratończyków trenujących pomiędzy małą a dużą Jarmutą. O turystach i młodzieży szkolnej nie wspomnę. Na nogach nie chciałoby mi się iść dookoła za tą drogą a złaziłem z każdej strony. 2020-09-27 21:38 3. Pomocy udzielić moze tylko jeden czlowiek. Burmistrz zakopanego. 2020-09-27 21:34 4. Winna tylko i wyłącznie nieudolność Watychy i wstążkowej ekipy. 2020-09-27 20:33 5. Mijajo sie ludzie, ale nie dobre myśli o nik i o ik ućciwyj robocie. "Dziermy sie, nie dejmy sie" To zawsze słyszałem od Pana Andrzeja. 2020-09-27 20:30 6. Dlaczego caly dzien ,tylko nowy targ. Dlatego maj? minus i strat? ,bo nie maj? burmistrza tak dobrego i na plusie jak nasze miasto zakopane 2020-09-27 20:25 7. Z tą agroturystyką nie jest do końca tak jak piszesz. W gminie miejsko-wiejskiej w sołectwach wiejskich czyli Grywałd, Krośnica, Hałuszowa itp. zostaje bez zmian. Natomiast z tą agroturystyką w Krościenku to sprawa nie jest taka oczywista. Agroturystyka dopuszczalna jest dla tych prowadzących gospodarstwa rolne. Dlatego już teraz ta agroturystyka w wielu przypadkach to fikcja. Po zmianie statusu Krościenka centrum w miasto ta fikcja pozostanie. 2020-09-27 20:25 8. Ale jaja. Czy to się dzieje naprawdę? Niech mnie ktoś uszczypnie. Co u licha pije, łyka lub wciąga pan burmistrz? Czy w tym kraju nie ma nikogo, kto by spóścił wodę w sedesie a wraz nią takie elementy antyspołeczne? 2020-09-27 20:12 9. Takie szlaki powinny być tylko dostępne dla osób, które czynnie się wspinają. Nie powinno się montować ułatwień typu łańcuchy, drabinki ... . JESTEM ZA TYM ABY WSZYSTKIE TAKIE UŁATWIENIA BYŁY ZDEMONTOWANE NA SZLAKACH ! 2020-09-27 20:11 10. Za jakie grzechy ten system chcemy Białorusinom zrzucić na głowę. Chyba na złość, żeby gęgać: inni mają gorzej :-D
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

FILMY TP

Bojcorka

Pożegnania

Album TP