Reklama

2020-09-11 10:00:00

Reklama

Z archiwum Tygodnika

Góral tatrzański - jaki jest?

Przyzwyczajony do trudnych warunków życia, hardy, lubiący taniec, wódkę i fajeczkę. Pobożny, ale zarazem skory do bitki i kradzieży. Lubiący bardzo dutki. Kochający ojczyznę i swobodę, nienawidzący służby w wojsku. Tak prawie 200 lat temu opisywał „górala tatrzańskiego” Franciszek Klein - zarządca Kuźnic w Kościeliskach i leśniczy w Bukowinie na początku XIX wieku. Poniżej drukujemy fragmenty jego rękopisu, przetłumaczone z języka niemieckiego przez dr St. Eljasza Radzikowskiego.

Góral tatrzański

Góral Tatrzański ma wzrost mierny, silne kości i mięśnie, jasną zdrową cerę twarzy i bardzo białe zęby, które zawdzięcza jedzeniu "moskola" i żuciu żywicy. Góral od dzieciństwa wytrzymały jest na wpływy powietrzne, dlatego latem i zimą używa jednakowego odzienia: w największy upał jak w i największe zimno nosi mały okrągły kapelusz, ciemną "cuche", białe spodnie, na co sam sukno sobie sporządza, które to oba odzienia nie mają podszewki krótka koszula pokrywa mu ledwo pierś, nosi pas i "kierpce", z boku zawiesza na rzemieniu nabitym guzikami skórzaną torbę, która mu służy za poduszkę i nigdy jej nie zdejmuje z siebie, do niej wkłada krótką fajeczkę, pieniądze i inne drobiazgi, które znalazł lub też ukradł.

Na plecach nosi inną torbę, sporządzoną z sukna białego, wielkości dostatecznej do ukrycia dwu lub trzech zajęcy; osłania go ona w razie niepogody i służy do przechowywania pożywienia, które zabiera ze sobą na wyprawy na cały tydzień. Góral zwykł od święta głowę (włosy) obficiej, niż zazwyczaj namaszczać. Koszulę wdziewa krótszą, czyściejszą i ozdobioną żółtą, mosiężną, wielka spinką, od której zwisają krótkie łańcuszki mosiężne W półciała przepasuje się szerokim pasem rzemiennym nabijanym małymi rozmaitej barwy guzikami. Mały okrągły czarny kapelusz otacza pasek z czerwonej wstążki, za którym zatknięta wiązanka kwiatów górskich lub też z cisu. Na nogi wdziewa nowe białe spodnie i kierpce, opatrzone białemi onuckami. To jest cały strój górala odświętnie ubranego do kościoła lub na inne uroczystości.

Główne pożywienie górali stanowi „moskal”, „kluski”, ziemniaki; w nieurodzaj jedzą także zioła, liście i młode szyszki świerkowe, które zowią „majki”, prócz muchomora jedzą prawie wszystkie rodzaje grzybów bez szkody dla zdrowia. Zdarza się, że śnieg przysypuje niedojrzały jeszcze owies, łamie go i gniecie; odcinają wtedy całe kiści tego owsa, suszą ziarno wraz z plewą, mielą i zjadają! Bydle rzadko u nich pada, nim bowiem do tego przyjdzie, przerzynają mu gardło i choćby nawet krew nie odchodziła, uważają je za zdatne do jedzenia (...).

Wódkę i mocny węgierski tytoń „basiak” lubią namiętnie, tym dzielą się chętnie, a fajeczka obchodzi z ust do ust, nie pomijając nawet najpośledniejszego. Taniec, który składa się głównie z koziołków i skoków, lubią także bardzo. Kto w tańcu najwyżej skocze, ten bywa przez resztę tańczących szczególnie poważany, służy mu pierwszeństwo w wyborze najlepszej tancerki lub takiej, która mu się podoba. Takimi wysiłkami zgrzany i potem oblany tancerz, tarza się potem po ziemi dla ochłody, tak odświeżony i wzmocniony zaczyna skoki na nowo.

Górale w czasie uprawy roli są bardzo pilni, skoro jednak ta pora przejdzie, popadają w lenistwo i nic nie robią aż do czasu zbioru owsa i kopania ziemniaków. Jedni z nich idą na Węgier, inni koczują z bydłem na pastwiskach w górach. Inni starają się znaleźć jeszcze wygodniejszy sposób życia, zarabiać kradzieżą.

Największą ozdobą w mniemaniu górali są włosy, które raz, dwa razy na tydzień, szczególnie w niedzielę i święta maszczą masłem, sadłem lub innym tłuszczem, stąd dojmująca i wstrętna woń, zwłaszcza w lecie w kościołach i innych miejscach zebrania (...). Górale, a zwłaszcza góralki pilnie uczęszczają do kościoła, szczególnie w dni świąteczne, a do tego przygotowują się w przededniu i zjawiają się w najprzedniejszem białem odzieniu.

Posty zachowują ściśle i nigdy ich nie zaniedbują, ale za to bez skrupułu okradają się nawzajem lub wyrządzają sobie szkody (...). Na śmierć są, obojętni; rzadko ojciec opłakuje dziecko, mąż żonę i na odwrót. Raczej małżeństwo cieszy się ze śmierci jednego z dwojga, byle tylko coś zyskać na powtórnym ślubie. Również cieszy się brat i siostra ze śmierci rodzeństwa, aby więcej odziedziczyć.

O ile góral tutejszy wydaje się być usposobienia dobrodusznego, przyjacielskiego, o tyle jest on przytem chytry przebiegły i mściwy. Nawet przebaczywszy dawno wyrządzoną sobie zniewagę, stara się przy danej sposobności nie zapominać jej i pomścić (...). Jeżeli góral poczuwa się do winy i znajdzie się prócz tego w rękach sprawiedliwości, jest wtedy łagodny, dobroduszny, jak wilk w dole, pełzający i pokorny. Lecz na wolności w lesie zebrani górale są grubiańscy, butni, zuchwali  i hardzi, a także skłonni do rozlewu krwi. Słów obelżywych mają dosyć, a poprzedzają one zazwyczaj bijatykę.

Nadzwyczajną trwogę czuje góral przed stanem żołnierskim. Aby go uniknąć, kaleczy sobie ręce, nogi, obrzyna uszy. Przy poborze wojskowym podoje choroby i przekrzywia ciało w rozmaite postaci, i zapuszcza kołtun. Ojczyznę kocha bardzo. Żołnierze posiwieli w wojsku i którzy by mogli w obcym kraju w służbie lub też w zakładzie inwalidów wyżyć, wracają do ojczyzny.

opr. bz

Kup e-wydanie Tygodnika Podhalańskiego.

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
nie 2020-09-11 10:10:33
Góral jest zazwyczaj gruby i tłusty /nie uogólniam, ale fotki same mówią za siebie/.
Patrz załączone zdjęcia foto.
ps. gdzie VIVA i p. Czerska, konie mają chyba zbyt ciężko.
  • PRACA | dam
    Ośrodek w Bukowinie Szuka Ratownika Na Basen Hotelowy. Praca Od Zaraz Cały Rok. Wyżywienie i Zakwaterowanie. 601508758praca@grandstasinda.plwww.grandstasinda.pl
    Tel.: 601508758
    E-mail: praca@grandstasinda.pl
    WWW: www.grandstasinda.pl
  • MOTORYZACJA | sprzedaż
    Toyota RAV4, kolor srebrny metalik, rok produkcji 2002, 2.0 d-4d, SUPER STAN!!! 607553159masecek@gmail.com
    Tel.: 607553159
    E-mail: masecek@gmail.com
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    KUPIĘ POLE LUB LAS NA OSTRYSZU - 538 150 941.
  • PRACA | dam
    OD ZARAZ ZATRUDNIĘ PANIĄ DO PENSJONATU W ZAKOPANEM. 602 156 678
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    KUPIE DOM GÓRNE ZAKOPANE, MOŻE BYĆ DO REMONTU.TEL. 666535535
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    Zakopane -kupie widokowy apartament w centrum tel 660797241.marekg@b12.pl 660797241
    Tel.: 660797241
    E-mail: marekg@b12.pl
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    KUPIĘ DOM - GÓRNE ZAKOPANE. MOŻE BYĆ DO REMONTU TEL 666 535 535.
  • USŁUGI | budowlane
    Ocieplenia pianą PUR- poddasza, fundamenty, stropy, domy jednorodzinne, hale, garaże itp. Oferujemy państwu doradztwo, pomiar i wycenę- co nie zobowiązuje do skorzystania z naszych usług. Szybkie terminy realizacji.tomekskawiniak@interia.pl 732921706
    Tel.: 732921706
    E-mail: tomekskawiniak@interia.pl
  • MOTORYZACJA | sprzedaż
    MAZDA 5, serwisowane, zadbane, garażowane, r. 2008, diesel, stan bdb, oryginalna nawigacja z dotykowym ekranem, 2 komplety felg aluminiowych z oponami lato/zima, full opcja, 15.000 ZŁ - Tel. 888 223 761.
  • PRACA | dam
    Zatrudnię ASYSTENTKĘ STOMATOLOGICZNĄ/HIGIENISTKĘ - Zakopane - 604 232 488.
  • NIERUCHOMOŚCI | pośrednictwo
    Obsługa domków i apartamentów. 788 633 633, www.zarzadzanieapartamentami.info
    WWW: www.zarzadzanieapartamentami.info
  • ZDROWIE I URODA
    PODHALAŃSKIE CENTRUM PSYCHOTERAPII. Profesjonalna, prywatna psychoterapia. Rejestracja: 507 606 180.
  • USŁUGI | budowlane
    Tynki maszynowe cementowo - wapienne, gipsowe. Atrakcyjna cena. 669790376
    Tel.: 669790376
  • PRACA | dam
    NORWEGIA - BUDOWLAŃCY. Zatrudnimy: POMOCNIKÓW oraz tynkarzy, stolarzy, malarzy, dekarzy. Języki obce NIE wymagane - w firmie pracują tylko pracownicy z Podhala. Praca całoroczna. Zjazdy do kraju (samolot) wg. własnego uznania ~ co 2-3 tyg. Zarobki od 15 do 25 Euro/godz. Zapewniamy mieszkanie. Zapraszamy! Tel. 667 602 602 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracowników na stanowisko kelnera/kelnerki do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracowników na stanowisko pomocy kuchennej do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracownika na stanowisko kucharza do restauracji w Zakopanem 512351742 Tel.
2020-09-21 16:43 Chodź na łyżwy. Darmowe zajęcia w Nowym Targu 2020-09-21 16:15 Groźny wypadek w Jabłonce – trwa akcja ratunkowa 2020-09-21 16:00 Biblioteka Publiczna w Białym Dunajcu ogłasza konkurs literacki i plastyczny 2020-09-21 15:44 Remont nawierzchni na zakopiance w Nowym Targu 2020-09-21 15:00 Pięciu nietrzeźwych 2020-09-21 14:09 Co niepokoi mieszkańców Szczawnicy? Wielka inwestycja na słynnej górze (WIDEO) 2 2020-09-21 13:29 Śmiertelny wypadek na Świnickiej Przełęczy 2020-09-21 12:49 Babiogórska Jesień zawitała - mimo wszystko 2020-09-21 11:59 Policja odholowała samochód porzucony w rowie 1 2020-09-21 11:15 Tylko jedna zakażona osoba na Podhalu 1 2020-09-21 10:39 Po zmroku ratownicy pomagali polskiej turystce w Dolinie Mięguszowieckiej 2020-09-21 10:00 W Kościelisku trwa budowa nowych tras biegowych 2 2020-09-21 09:00 Zapraszamy na tatrzańskie ławeczki 2020-09-21 08:00 Zabierz ze sobą komórkę 2 2020-09-21 00:00 Mieszkańcy Podhala mogą BEZPŁATNIE wykonać badanie przesiewowe raka jelita grubego i to w pełnym znieczuleniu! (art. sponsorowany) 2020-09-20 21:30 Rysy od słowackiej strony (WIDEO) 2020-09-20 20:30 Lalki Emilii Jasiury (WIDEO) 2020-09-20 19:52 Wielki powrót 1 2020-09-20 19:34 XXII Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego „Brzmi dobrze – online” 2020-09-20 19:31 Sprzątali Biały Dunajec 3 2020-09-20 19:30 Polski turysta uratowany przez słowackich ratowników 4 2020-09-20 18:30 Jubileusz skansenu (WIDEO) 2020-09-20 17:40 Duży korek na zakopiance przed Krakowem 2020-09-20 17:30 Podróż w czasie (WIDEO) 2020-09-20 16:53 Z Przywarówki do Winiarczykówki 2020-09-20 16:30 Bookcrossingi pod Babią Górą 2020-09-20 15:30 Brakuje rąk do pracy. Pomóżmy Świderkom 2020-09-20 15:25 Sezon w pełni 2 2020-09-20 14:30 Trening ratowniczy 2020-09-20 13:30 Małopolski Wyścig Górski 2020-09-20 12:30 Moja mała ojczyzna - miejsca, ludzie, wydarzenia 2020-09-20 12:30 5 wskazówek: jak dobrze kupić materac online? 2020-09-20 12:19 Nadchodzi jesień a wraz z nią promocje w sieciach handlowych 2020-09-20 11:30 Groźny wypadek motocyklisty w Lipnicy Wielkiej 2 2020-09-20 10:54 Zmarł 83-letni mężczyzna z powiatu nowotarskiego. Przyczyną był Covid-19 1 2020-09-20 10:34 Pusto na szlakach w Tatrach (WIDEO) 5 2020-09-20 10:00 Zaśmiecony las 7 2020-09-20 09:00 Nad Morzem Czarnym (WIDEO) 1 2020-09-20 08:00 Babia Góra potrzebuje pomocy 4 2020-09-20 07:30 Klucze na stoku 2020-09-19 22:00 Spektakl przyrodniczy 2020-09-19 21:43 Małopolska JoyRide. Zakończenie sezonu 1 2020-09-19 21:33 Nagroda Oskara Kolberga dla zespołu Zornica (WIDEO) 2020-09-19 20:56 Charytatywny maraton 2020-09-19 20:23 Wypadek pod Sokolicą 2020-09-19 20:19 Liptowska Mara - piękne jezioro po słowackiej stronie Tatr 1 2020-09-19 19:43 Kultowa droga motocyklistów (WIDEO) 2020-09-19 19:10 Krupówki tętnią życiem (WIDEO) 2020-09-19 19:09 Super przytulak 2020-09-19 18:17 Stryt pasterski (WIDEO)
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2020-09-21 16:18 1. Ja się nie dziwię, jest to jedyna góra na południu i południowym wschodzie gdzie służby techniczne nie mają dostępu do urządzeń przemiennika. Kiedyś plecak i zestaw narzędzi względnie para koni zaprzęgniętych a ostatnio na łańcuchach w lecie i to jeżeli rosa się nie pokaże. 2020-09-21 14:29 2. Na sołtysowej zagrodzie też budują drogę pod "szlak turystyczny" ale u nas mieszkańcy bardziej łatwowierni i nie zgłaszają na policję. 2020-09-21 14:04 3. A jak stwierdzili, że przyczyną zgonu był covid? To już wolno robić sekcje zwłok? 2020-09-21 13:33 4. Nie mieć komórki przy sobie? No seniorów akurat zrozumiem... Ale cała reszta z telefonami przy uszach na szlaku... Zasięg? Osobiście w Tatrach i na Babiej Górze nie miałem problemu. Messenger i tylko zdjęcia szły. 2020-09-21 12:50 5. Teraz ciekawe czy uda się wyegzekwować pieniądze? Szkoda że taka akcja nie zostanie rozszerzona na wraki samochodowe poparkowane po różnych parkingach. To że ładnie zaparkowany nie zmienia faktu że powinien trafić na złom. Z pewnością nie mają popłaconych oc i przeglądów. 2020-09-21 11:55 6. Czyli statystykami można manipulować wykonując dużo lub mało testów! 2020-09-21 11:04 7. Gazda z ciotką wymiatają !!!!!!!!!!!!!! 2020-09-21 11:03 8. Nie buj @Wsiok, te trasy biathlonowe docelowo będą tej samej klasy co drogi gminne. Nawet jakby było 10 fotoradarów to nic by się nie zmieniło. To kwestia mentalności wybrańców ludu. 2020-09-21 10:05 9. Bo drogi gminne to są w takim stanie, że inne gminy mogą wam ich zazdrościć. Dobrze, że większość kasy z obsługi fotoradaru poszła na ten cel to dziś mamy to co mamy. 2020-09-21 09:21 10. Chcesz być śmieciem? to śmieć gdzie popadnie.
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

Bojcorka

Pożegnania

FILMY TP

Album TP