Reklama

2021-01-09 10:00:00

Z archiwum

Tego się nie da opowiedzieć

- Usłyszałam strzały i przeraźliwy krzyk. Pomyślałam, że właśnie zginęła nasza sąsiadka z córką, do której często przychodziłam się pobawić wspomina 70-letnia kobieta. Krzyk mordowanych nadal tkwi gdzieś w pamięci starszych mieszkańców Szczawnicy. Kilka godzin egzekucji, później parę dni spokoju. I tak w kółko. Bez sprzeciwu i walecznych prób ataku. Do ostatniej osoby wyznania Mojżeszowego... ostatniego płaczu.

Tego się nie da opowiedzieć

Kiedyś pienińskie uzdrowisko wyglądało inaczej. Sezon turystyczny rozpoczynał się w maju, a kończył w październiku. We wszystkich pensjonatach i domach pełno było kuracjuszy, głównie bogatych mieszczan i Żydów. To właśnie im jeszcze przed II wojną światową usługiwała młodzież szczawnicka. Dziewczęta sprzątały pokoje, czasem także gotowały. Chłopcy natomiast pomagali przynosząc drzewo na opał lub robili drobne remonty. Popołudniami, po pracy, spotykali się na ulicy. Zazwyczaj siadali na drzewach i rozmawiali. Od czasu do czasu głośno śpiewali, zwracając na siebie uwagę przechodniów, głównie klientów pobliskich sklepów, którzy podczas porannych zakupów czegoś zapomnieli. Żydzi handlowali nabiałem, pieczywem bądź wędlinami, sprzedawali materiały budowlane i tkaniny.  - Kiedyś prawie co drugi dom w Szczawnicy był żydowski - wspomina Helena Zachwieja. - Pełno ich było na ulicy Szalay’a i Głównej. Tam, gdzie teraz jest nasza poczta, było ich mieszkanie. Obecny urząd miasta oraz Szkolę Podstawową nr 1 także oni zajmowali. Miejsce, gdzie jest kino Pieniny należało również do nich - Wszyscy zajmowali się handlem. W zimie nieraz borgowali szczawniczanom.  Dobrze wiedzieli, że  w lecie, gdy turyści przyjadą - dłużnicy oddadzą pieniądze. Czasem za jajka lub nabiał można było coś dostać. Gorzej było, gdy żądali weksli. Na szczęście w naszym domu nigdy coś takiego się nie zdarzyło. Mój ojciec zawsze nam mówił, że jak nie zapłacimy, to możemy stracić konia lub krowę.

Bożnica bez kobiet

Na placu targowym, tam, gdzie dziś można kupić oscypki lub wełniane swetry, dawniej handlowali głównie Żydzi. Przez cały tydzień można tam było kupić słodycze dla dzieci, kury, gęsi lub owce. Wielu z nich często powtarzało góralom, że bardziej opłaca się deko handlu, niż kilo roboty. Choć chętnie sprzedawali swój towar, w piątek po południu zamykali sklepy. Rozpoczynali przygotowania do sobotnich nabożeństw. - Podobno w tym dniu nie palili nawet w domu i nie przygotowywali ciepłych posiłków - opowiada Zachwieja. – W piątek musiało być wszystko naszykowane. Jeśli jednak czuli, że jest im zimno, płacili chłopcom po 10-15 groszy za zapalenie w piecu. Żydzi spotykali się na modlitwie w bożnicy przy ul. Szalay’a, nieopodal szczawnickiego kościoła. Tam czytali Torę, rozważając słowo po słowie - tak jak ich przodkowie. W nabożeństwach nie uczestniczyły kobiety. - O ile dobrze pamiętam nie ma w Szczawnicy rabina - twierdzi dziewięćdziesięciolatka. - Co jakiś czas dojeżdżał on do naszej miejscowości. Nasi chłopcy nieraz rzucali do niego kamieniami i przezywali. Być może dlatego nikt tutaj nie odważył się zostać na dłużej.  Zresztą, jak to dzieci, dokuczaliśmy Żydom. Nieraz ciągaliśmy ich za pejsy w szkole lub robiliśmy różne drobne psikusy. Naprzeciwko naszego domu mieszkała Żydówka z córką - obie, podobnie jak wszyscy - wyznania Mojżeszowego. Na ich drzwiach przybity był taki dziwny pasek z materiału, do tego kółko przypięte (fragment Tory - przyp. red.). Czasami nam się zdarzyło tę konstrukcję zerwać. Robiliśmy tak do czasu, gdy mama zakazała nam tego ruszać, mówiąc, że jest to dla nich świętość. Nie wiem, co tam było. Kiedyś podobno przyszła do nas ta Żydówka i tak tłumaczyła mamie. „Węglarzowa, wy macie 10 Przykazań i nikt wam tego nie rusza. To, co wisi na naszych drzwiach, to takie nasze 10 przykazań, Uszanujcie to”.

Strzelali do wszystkich

Tuż przed wybuchem II wojny światowej niektórzy bardziej zamożni Żydzi opuścili miasto. Inni czekali na to, co ma przyjść. Przewidywali, co może się stać. Nieraz wystawiali przed domy radia, przy których zatrzymywali się szczawniczanie. - Jak byłam jeszcze młodą dziewczyną, chodziłam jako pomoc do takiego Żyda dentysty - wspomina Helena Zachwieja. Był to bardzo postępowy Żyd. Kiedyś, gdy pojechał po niezbędne rzeczy do gabinetu, pradziadkowie postanowili obrzezać jego dziecko. Gdy wrócił do domu i się o tym dowiedział, zrobił straszną awanturę. Przewracał meble. Jak nastała wojna, nieraz do nich krzyczał „To wyście mi go zabili”. Niemcy pojawili się w Szczawnicy już we wrześniu 1939 roku. Gestapo miało swoją siedzibę w obecnym urzędzie miasta. Tam odbywały się przesłuchania i przetrzymywano więźniów. Po kilku miesiącach zaczęło się mordowanie Żydów. Sami szczawniczanie w czasie wojny nie ucierpieli, owszem pusto było na ulicach, a okna miały być zaklejone ciemnymi papierami – tłumaczy góralka. - Wszystko skrupiło się na Żydach. Kiedyś, na początku wojny, siedzieliśmy z mężem i synem w ogrodzie. Nagle zauważyliśmy, jak grupa Żydów idzie w kierunku obecnego cmentarza (boczna ul. Szalay’a - przypisek red.). Mąż chciał, żebyśmy weszli do domu, ja jednak nie chciałam. Nagle w jabłoń, pod którą siedzieliśmy, ktoś strzelił - uciekliśmy stamtąd szybko. To była jakaś przypadkowa kula, która być może od czegoś się odbiła. Wtedy po raz pierwszy ich chyba rozstrzeliwano. To, co się wtedy działo, było straszne. Nie da się tego nawet opowiedzieć. Mieszkała obok nas taka Żydówka. Jakoś przed wojną jej brat się ożenił i urodził mu się chłopiec. Kiedy przyszli po nich Niemcy, ta kobieta prosiła, że pójdzie w zamian za dziecko. Wzięli ją i zabili. Na drugi dzień wrócili po dziecko i też je zamordowali. Pamiętam, jak ich przeprowadzali koło byłej rzeźni. Tam, przed cmentarzem, kazali się im rozbierać. Później gonili ich nago. Wiedzieli, że mogą mieć przy sobie drogocenne rzeczy, chcieli to jeszcze zabrać. Strzelali do wszystkich - nie miało dla nich znaczenia, czy była to kobieta, czy dziecko. Najwięcej Żydów zginęło w Szczawnicy w połowie wojny. Część, których nie rozstrzelano w uzdrowisku, wywożono do obozów. - Nasza sąsiadka Żydówka prosiła mnie czasem, jak szłam do szkoły, żebym pobawiła się z jej córką, która była bardzo chorowita. Lubiłam tam przychodzić. Kiedyś przez dziurę widziałam, jak ich prowadzono z domu. Było wcześnie rano. Pomyślałam, że może ich do roboty zabrali, albo co innego. Później usłyszałam strzały i przeraźliwy wrzask. Być może to była ona. Pamiętam też, jak dwóch chłopców schowało się u nas z tyłu domu. Kiedy zauważył ich nasz tata, kazał im wyjść. Nie mogłam tego długo zrozumieć. Chyba się bał, że może się coś stać naszej rodzinie. Uciekli gdzieś w górę lasu, nie wiem, co się z nimi stało. Być może udało im się przeżyć wojnę - opowiada inna z mieszkanek uzdrowiska. Po kilku latach mieszkania po Żydach zupełnie opustoszały. Zamieszkali w nich górale. Niektórzy bez większych oporów otwierali drzwi domów i wchodzili do środka. Inni prosili o pozwolenie ówczesne władze miasta. - Po wojnie raczej nikt nie wracał do Szczawnicy i nie żądał zwrotu majątku. Kto był bogaty, uciekał za granicę. Tam chyba łatwiej zapomnieć o przeszłości - dodaje Helena Zachwieja.

Aneta Derkacz
Tygodnik Podhalański 18/2004 

Kup e-wydanie Tygodnika Podhalańskiego.

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
Nie ma jeszcze komentarzy do tego artykułu.
  • USŁUGI | budowlane
    Tynki maszynowe cementowo-wapienne, gipsowe. Atrakcyjna cena. 669790376
    Tel.: 669790376
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    Dam do wynajęcia MIESZKANIE. Zakopane - Skibówki. Ok. 50 m2. Tel 794773872
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    DZIAŁKA BUDOWLANA ul. Kasprowicza Nowy Targ, uzbrojona, 568 m2, cena 290.000 zł. 600 931 295.
  • PRACA | dam
    Zatrudnię GEODETĘ/ASYSTENTA GEODETY do biura w Zakopanem. Tel. 516 708 419, geotatry@gmail.com
  • POŻYCZKI
    POŻYCZKI POZABANKOWE DLA OSÓB FIZYCZNYCH I PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ T-- 694 567 002.
  • PRACA | dam
    ZATRUDNIĘ STOLARZA Z PRAKTYKĄ, praca w Zakopanem - 607 331 363.
  • USŁUGI | budowlane
    REMONTY, WYKOŃCZENIA, MALOWANIE, SZPACHLOWANIE, FLIZY, PANELE itp. DACHY, OBRÓBKI BLACHARSKIE. 796 544 016.
  • USŁUGI | budowlane
    RMONTY, WYKOŃCZENIA. 882080371.
  • USŁUGI | budowlane
    SCHODY, PARAPETY - GRANITOWE, MARMUROWE, PRACE KAMIENIARSKIE. 882080371.
  • PRACA | dam
    NORWEGIA - BUDOWLAŃCY. Zatrudnimy: POMOCNIKÓW oraz tynkarzy, stolarzy, malarzy, dekarzy. Języki obce NIE wymagane - w firmie pracują tylko pracownicy z Podhala. Praca całoroczna. Zjazdy do kraju (samolot) wg. własnego uznania ~ co 2-3 tyg. Zarobki od 15 do 25 Euro/godz. Zapewniamy mieszkanie. Zapraszamy! Tel. 667 602 602
  • PRACA | dam
    Fundacja Szczęśliwe Jutro zatrudni na stanowisko: DYREKTOR / WYCHOWAWCA Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej we Wróblówce k/Czarnego Dunajca. Wymagania: wykształcenie wyższe: pedagogiczne, pedagogika specjalna, psychologia, praca socjalna, nauki o rodzinie, resocjalizacja, pedagogika opiekuńczo-wychowawczą, lub podyplomowe (psychologia, pedagogika, nauki o rodzinie, resocjalizacja); min.3-letni staż pracy z dziećmi lub rodziną. Wynagrodzenie: 4500zł brutto. Kontakt: biuro@szczesliwe-jutro.pl
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    Zdecydowanie DOM lub PENSJONAT W ZAKOPANEM. Może być do remontu. 666 535 535.
  • PRACA | dam
    Przedsiębiorstwo Budowlane Sikora zatrudni kierownika robót budowlanych, majstra budowlanego. 602629623sikorapbt@interia.pl
    Tel.: 602629623
    E-mail: sikorapbt@interia.pl
  • PRACA | dam
    Przedsiębiorstwo Budowlane Sikora zatrudni pracowników w zawodzie: malarz, murarz, cieśla, zbrojarz, pracownik budowlany. 602629623sikorapbt@interia.pl
    Tel.: 602629623
    E-mail: sikorapbt@interia.pl
  • USŁUGI | inne
    WYCINKA, PRZYCINKA DRZEW W TRUDNYCH WARUNKACH - 691 317 098.
  • USŁUGI | budowlane
    OGRODZENIA, www.hajdukowie.pl. 692 069 284.
  • USŁUGI | inne
    STUDNIE - WIERCENIE STUDNI GŁĘBINOWYCH, PROJEKTOWANIE, DOKUMENTOWANIE, POZWOLENIA WODNOPRAWNE, GEOLOGIA INŻYNIERSKA, GEOTECHNIKA, NADZORY GEOLOGICZNE, GEOLOGIA W PROCESIE INWESTYCYJNYM. 606/6057 ; 12biuro@mhgeo.plmhgeo.pl. 606605712biuro@mhgeo.plwww.mhgeo.pl
    Tel.: 606605712
    E-mail: biuro@mhgeo.pl
    WWW: www.mhgeo.pl
  • USŁUGI | budowlane
    TYNKI MASZYNOWE, CEMENTOWO-WAPIENNE, GIPSOWE. Zapewniamy własny materiał. Wysoka jakość i doświadczenie. Szybkie terminy realizacji. 572 090 568.
  • NIERUCHOMOŚCI | pośrednictwo
    Obsługa domków i apartamentów. 788 633 633, www.zarzadzanieapartamentami.info
    WWW: www.zarzadzanieapartamentami.info
2021-01-23 11:30 Muzyka w Borze na Czerwonem (WIDEO) 2021-01-23 11:01 Robert Bugara i Sebastian Bryja z UKS Regle Kościelisko ze srebrem (ZDJĘCIA) 2021-01-23 10:30 Ekstremalne warunki w Tatrach. Na Kasprowym 150 km na godz. Wzrost zagrożenia lawinowego 2021-01-23 10:12 Aktywność fizyczna a zapotrzebowanie kaloryczne 2021-01-23 10:00 Pijemy na umór 2021-01-23 09:15 Młodzież nierzadko jest uzależniona od leków 1 2021-01-23 08:30 Góralskie świadectwa moralności i wiekowe pocztówki 2021-01-23 07:57 Wójt z odblaskami 2021-01-22 21:21 Czy 26 tys. zł to nie za mało 3 2021-01-22 20:30 Czołgiem do schroniska w Pięciu Stawach (WIDEO) 7 2021-01-22 19:45 Poniatowskiego do remontu 2021-01-22 19:00 W sobotę otwiera się pierwsza restauracja na Krupówkach 8 2021-01-22 18:15 Między wójtem a ministrem 3 2021-01-22 18:02 Śmiertelne potrącenie pieszego na zakopiance. Droga zablokowana 12 2021-01-22 17:31 W Tatrach spadnie metr śniegu? 2021-01-22 17:10 Gdy odwodnienie szwankuje 8 2021-01-22 17:08 Zmarł były naczelnik Grupy Tatrzańskiej GOPR 2021-01-22 16:45 Świętowanie bez wnuków 2021-01-22 16:10 Górale z Chicago zdobywają Kolorado 3 2021-01-22 15:40 Jest separator krwi pod Giewontem 2 2021-01-22 15:15 Uszkodzona reliktowa sosna zabezpieczona 7 2021-01-22 14:48 Pijacka przejażdżka zakończona w rowie 4 2021-01-22 14:28 Śniegu na Krupówkach już nie ma 3 2021-01-22 13:45 Hotel Bania jak uzdrowisko i przyjmuje gości 14 2021-01-22 13:21 Urząd miasta zorganizuje dowóz na szczepienie 2 2021-01-22 13:00 Skażenie w miejskim wodociągu - przegotuj wodę zanim się napijesz 4 2021-01-22 12:49 Turysta czekał na ratowników w nocy w wykopanej jamie w śniegu 2021-01-22 12:30 Mistrz i uczeń kolędują 2021-01-22 12:16 Ta branża przeżywa hossę 2 2021-01-22 12:00 Michał Borzęcki rezygnuje z mandatu 2021-01-22 11:32 Klemens na spacerze z dziadkiem Adamem. Dziadkom życzymy wszystkiego najlepszego 2 2021-01-22 11:30 Nowy sposób na rejestrację do szczepienia. Trzeba wysłać SMS 1 2021-01-22 11:05 Cztery nowe zakażenia na Podhalu 2021-01-22 11:00 Puchar Świata w Lahti – zapowiedź! 2021-01-22 10:44 Jestem z Zakopanego, zarejestrowano mnie na szczepienie w... Krynicy 6 2021-01-22 10:30 XXV Gwiaździsty Zlot Turystyczny Szlakami św. Jana Pawła II 1 2021-01-22 10:00 Z rodu Bujaków 2021-01-22 09:44 Strzeżcie się internetowych oszustów 2021-01-22 09:18 Alarm smogowy w Mieście - lepiej nie wychodźmy z domu 2 2021-01-22 09:17 Pieszy leżał na drodze - znamy więcej szczegółów wczorajszej tragedii 2021-01-22 09:00 Szczepionka z dowozem 2021-01-22 08:30 Kolędy, pastorałki i pieśni bożonarodzeniowe 2021-01-22 08:09 Śmierć na Trakcie Papieskim 2021-01-22 08:00 Na Kasprowym wieje już 136 km na godz. 2021-01-22 07:00 Ruszyła rejestracja seniorów +70. Problemy z infolinią (WIDEO) 2021-01-21 23:01 Ratownicy górscy badają pokrywę śnieżną (WIDEO) 2021-01-21 22:21 Potrącenie pieszego 1 2021-01-21 22:00 Kolędowanie z Młodą Podhalańską Filharmonią 2021-01-21 22:00 Strażacy mają nowy samochód (WIDEO) 4 2021-01-21 21:30 Apis wraca do gry 5
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2021-01-23 11:40 1. @Realista Trafione w sedno. Wszystkim z niby ochroną przyrody steruje $$$$$$$ 2021-01-23 10:58 2. Czekamy do następnych wyborów... Mam nadzieję że błazenada i kompromitacja pisowska minie A górale nie zrobią poraz kolejny błędu i nie dadzą się kupić i nie zagłosują na PiS bo później starają się wybielić ale i tak wiadomo dzięki komu nieudacznicy są przy władzy... ***** *** 2021-01-23 10:55 3. Są sfery gdzie jest nieważne czy chronisz przyrodę czy nie. My szaraki tak nie możemy, a pisaniem nic nie zdziałasz. A chodzi o $$$$$$$$. A to są pieniądze które nawet prezesi spółek państwowych nie zarabiają...wiem, widziałem. I dużo mi dało do myślenia... Szczególnie narzekanie ile to pracy.... 2021-01-23 09:52 4. Panu doktorowi życzę zdrowia. ???? 2021-01-23 09:44 5. do mario i stanleya, kiedy już panowie filozofowie skończycie ósme klasy, to zrozumiecie, że za komuny czyli mimo totalitaryzmu i rosyjskiej okupacji Polacy potrafili budować dla siebie. w zakopanem prawie wszystkie szkoły, szpitale, ośrodki zdrowia, tak rzekomo prześladowane kościoły, wszystkie porządne budynki na krupówkach powstały albo przed wojną, albo w prl-u. od 30-tu lat jedynym dorobkiem jest toaleta na równi i psie budy obite obrzynkami, szumnie nazywane restauracjami. sorry, zapomniałem o siłowniach napowietrznych. 2021-01-23 09:23 6. Ok, a jak to się ma do ochrony przyrody, płoszenia zwierzyny itp. Podobno jesteśmy w Parku Narodowym. Te same pytania mam zresztą i w temacie asfaltu do Morskiego Oka jak i jeżdżenia samochodami i traktorami po Chochołowskiej. 2021-01-23 09:18 7. Toć to cudowny Hagglund! ;) 2021-01-23 09:11 8. Przecież otworzyli McDonalda. O co im chodzi? 2021-01-23 08:31 9. KONSTYTUCJA Art. 22. Ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny. A tu bezprawne Rozporządzenia I to zrobili PiSowcy , a tak im oddawali niektórzy hołdy na Podhalu, Jakoś nie sysze teraz tych głosów jak niszczy się POLSKĄ gospodarkę, jak ludzie nie mają za co żyć Pochowali sie jak szczury W Internecie nic nie ginie. 2021-01-23 08:24 10. i tak właśnie wydaje się nie swoje pieniądze . słyszeliście ze jest pandemia ? zabrania się ludziom prowadzić działalność , a wy się martwcie imprezom w Zakopanem . a moze tak pomoc przedsiębiorcom ? podarować podatek od nieruchomosci za 1 kwartał 2021 tak jak to zrobiła gmina Bukowina , a na wiosnę 2 kwartał 2020 gminy Poronin i Kościelisko , Zakopanejak do tej pory nic , żeby się tyko nie okazało ze kasa która trafi do budrzetu miasta z tarczy pomocowej pujdzie na premię dla Was.
2020-12-24 22:33 1. A poprawność noszenia maseczek w miejscach publicznych i w czasie zgromadzeń??? Kilka osób z tych fotek kwalifikuje się do nałożenia mandatu .... 2020-12-24 22:29 2. Fajny przegląd kto ma głęboko w poszanowaniu zasłanianie ust i nosa .... 2020-12-23 20:08 3. @druh Marek. Puknij się, ciężkie czasy dla młodych. W tamtych czasach mieli więcej możliwości. 2020-12-17 22:28 4. Oooo....To są moje widoki, dzięki Zośka, ale Tobie za dobrze, nej, dobrze ześ nie chytro i dajes nom sie napatrzeć. Wesołych Świąt i Pomyślności w Nowym Roku! Ale sie porobiyło na świecie, cy to sie kiedy skońcy? , Cy s nami, ludziskami fcom zrobić koniec, he? Żałosne są te komentarze. A cemu Lempart nie strajkuje? Nie dziwota , ze po tyk strajkach w całej Polsce wirus Covid-19 szaleje. Ze mnie on jesce nie dopod, to sie dziwuje.... Zdrowio do chuściny i tego, tamtego, hawtego syćkim zyce. Hej! 2020-12-16 13:35 5. Nie kuś mnie piękna. 2020-12-15 20:05 6. @druch Marek pewnie myślał o Frasyniuku poniżanym i żyjącym w nędzy 2020-12-14 17:23 7. Druh Marek... Pożyteczny druh Marek. Myśl, młody myśl... bądź jak pożyteczny druh Marek! 2020-12-13 21:55 8. Gdyby nie dojrzałość polityczna i odwaga ówczesnego przywództwa NSZZ Solidarność, Episkopatu Polski, KOR,organizacji pozarządowych a przede wszystkim klasy robotniczej wielkich zakładów dalej siedzieliśmy w PRL-u. Również po stronie rządowej znaleźli się ludzie ,dla których spokój społeczny i losy Polski były ważniejsze od partyjnych sztandarów. Stan wojenny pochłonął wiele ofiar, ale ich śmierć nie poszła na marne.Nie jesteśmy w RWPG,w Układzie Warszawskim, nie czekamy na paszporty i godzinami na granicach. Możemy rozwijać kraj dzięki pomocy z Unii Europejskiej i kształcić młodzież na zagranicznych uniwersytetach. Chętni do pracy za granicą przywożą twardą walutę i inwestują w lokalne rodzinne firmy. To wszystko dzięki tym ,którzy 13.grudnia 1981 r siedzieli w wiezieniach poniżani i pałowani. Dzisiaj wielu z nich jest zapomnianych, żyją skromnie a często są poniżani przez tych ,którzy trzęśli portkami i siedzieli cicho . Ci co 13.grudnia spali do południa dzisiaj rządzą i spijają miody jakie daje władza. Niestety, dawna bojowa Solidarność stała się przybudówką PiS-u. Oto jak jest ironia losu! 2020-12-11 20:14 9. Ładnie ale wolę wiosnę/lato/jesień. Nie lubię zimy, bardzo. 2020-12-07 11:10 10. Precz z komuną
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

Album TP

Pożegnania

Bojcorka

FILMY TP