Reklama

2019-09-03 18:19:51

Blog

Giewont – przyczyny tragedii

W dniu 22 sierpnia 2019 roku wydarzył się w Tatrach najbardziej tragiczny wypadek w całych dziejach polskiej turystyki. W jego wyniku cztery osoby poniosły śmierć i ponad 150 odniosło obrażenia. Wiele osób po tym wypadku przez długie lata lub nawet do końca życia ponosić będzie konsekwencje zdrowotne. W dniu wypadku na miejsce tragedii przybył osobiście Pan premier RP Mateusz Morawiecki. Władze Zakopanego ogłosiły żałobę. Niestety w tych trudnych dniach zabrakło osobistego wsparcia w mediach gospodarza terenu - Pana dyrektora Tatrzańskiego Parku Narodowego. Czyżby nie był to też problem parku? Wszak TPN pobiera opłatę za wstęp, która nie jest obwarowana ukończeniem żadnego kursu bezpieczeństwa. Trzeba podkreślić, że przed wejściem w strefę zwiększonego zagrożenia porażenia piorunem nie było na Giewoncie nawet dodatkowego ostrzeżenia (a w latach 70. i 80. ubiegłego wieku takie ostrzeżenie było!). Zimą TPN umieszcza wiele tablic informujących o miejscu i stopniu zagrożenia lawinowego. Przed wejściem na szlaki, które przecięte są torami spadania lawin umieszczane są tablice „stop lawiny”. W razie podniesienia się stopnia zagrożenia lawinowego niektóre szlaki są zamykane.

Jestem inżynierem leśnictwa i większość życia poświęciłem poznawaniu górskiej przyrody. Zwiedziłem wiele parków narodowych w Europie. Dużo czasu spędzam w Tatrach i byłem na tatrzańskim szlaku także owego smutnego dnia.

Do wyładowań atmosferycznych mam szczególny respekt. To żywioł nieokiełznany.  Z dzieciństwa pamiętam tablice ostrzegające przed burzą z nakreślonymi miejscami porażeń turystów na Giewoncie.  Dzisiaj informacje z radarów burzowych są bardzo przydatne, ale nie można swojego życia opierać tylko na zawodnej elektronice i bezcenne jest rozpoznanie sytuacji na miejscu, w górach. Wnikliwie zapoznałem się z wieloma informacjami zamieszczonymi w mediach na temat tej tragedii i stwierdzam, że akcję ratunkową przeprowadzono nadzwyczaj sprawnie. Moje poważne wątpliwości wzbudza fakt, że tak dużo osób owego dnia przebywało na Giewoncie. Zeznania jednej z poszkodowanych osób wskazywały, że to w znaczny sposób utrudniło szybkie zejście ze szczytu. Ponadto zgodnie z zasadami bezpieczeństwa podczas burzy ludzie powinni się rozproszyć. Wypowiedzi medialne naczelnika TOPR-u Pana Jana Krzysztofa wskazują na konieczność ograniczenia ruchu turystycznego na Giewoncie. Natomiast Pan Andrzej Blacha w wywiadzie dla portalu Onet stwierdził, że ze względu na ogromne kolejki na Giewoncie pracownicy TPN „muszą” kierować tam ruchem.

Poruszony tragicznym wypadkiem, przypomniałem sobie pismo wysłane we wrześniu 2009 roku do Pana dyrektora TPN Pawła Skawińskiego. Były to moje uwagi do dokumentu „Zadania Ochronne TPN”. Dotyczyły one problemu przekroczenia wszelkich granic chłonności turystycznej w Tatrach. Nadmieniłem też o problemie bagatelizowania zjawisk burzowych przez niedoświadczonych turystów. Niestety na moje pismo nie otrzymałem żadnej odpowiedzi i żadne wnioski nie zostały wyciągnięte.

Przez 10 lat, które minęły od daty wniesienia moich zastrzeżeń, ilość turystów wchodzących do TPN wzrosła z 3 do 4 milionów. Bardzo szanuję filozofię nie żyjącego Władysława Cywińskiego. Według niego ruch turystyczny ograniczać należy przez likwidację sztucznych ułatwień, np. schronisk turystycznych czy stalowych ubezpieczeń na szlakach. Skala rozbudowy podhalańskiej aglomeracji sprawia jednak, że Tatry odwiedzają tłumy ludzi i aby wcielić ideę Pana Cywińskiego w życie, najpierw należałoby  wyburzyć przynajmniej 50% budynków pod Tatrami. Tymczasem co roku powstaje w Zakopanem ok. 1000 apartamentów. Sierpniowy tatrzański „armagedon” zawdzięczamy głównie różnym politykom i urzędnikom, którzy dopuścili wcześniej, i którzy dopuszczają nadal do rozszerzania się podtatrzańskiego urbanistycznego molocha. Nie zwalnia to jednak władz TPN-u od powinności zapewnienia bezpieczeństwa na tatrzańskich szlakach ludziom i od powinności ochrony przyrody. Ludzie w tłumie mogą ponownie zrobić sobie krzywdę. Odwaga w gromadzie nadmiernie wzrasta. Lektura kroniki tegorocznych wypadków w Tatrach, które zakończyły się interwencją ratowników z użyciem śmigłowca, świadczy o coraz słabszym przygotowaniu turystów do wędrówki. Przeniesienie się z kanapowej i wirtualnej rzeczywistości do realiów praw natury bywa dla wielu ludzi bolesne, a nawet tragiczne. 

Od wielu lat w mediach toczy się dyskusja nad ograniczeniem ilości osób wchodzących do TPN-u. Tymczasem nie jest to sprawa podlegająca dyskusji, jeśli taki wymóg zawarty jest w akcie prawnym jakim jest Ustawa o Ochronie Przyrody. Bardzo krytycznie do wprowadzania takich ograniczeń odnosił się w swoich wypowiedziach Pan dyrektor Skawiński. Kiedyś starałem się zrozumieć jego argumentację. Jednak dzisiaj po doświadczeniach związanych z tragedią na Giewoncie, zapatruję się bardzo negatywnie na takie stwierdzenia. Pomyślmy co by się stało, gdyby wysokiej rangi oficer policji krytykował stosowanie jakichkolwiek ograniczeń prędkości w ruchu drogowym?

Artykuł 12. Ustawy o Ochronie Przyrody wprowadza wymogi ograniczeń ilości ludzi wchodzących dziennie do każdego parku narodowego. Muszą one być wprowadzone do Planu ochrony takiego obszaru. W przypadku, gdy Plan ochrony nie został zatwierdzony dopuszczalne liczby osób zwiedzających park wprowadzane są do tzw. Zadań ochronnych. 

Przy szacowaniu ilości osób, które mogą wchodzić na teren TPN autorzy planu opierali się na obliczeniach wykonanych przez Zakład Ochrony Przyrody PAN  z 1974 roku. Ich efektem był wniosek, że pojemność turystyczną roczną TPN można określić na poziomie 3 mln osób. Natomiast w efekcie obliczeń Regionalnego Planu Zagospodarowania Przestrzennego TPN (1986) określono chłonność turystyczną TPN na 10 000 os./dzień. Kuriozalne jest to, że autorzy Planu ochrony opierają się na pewnych szacunkach, ale nie stosują się do nich, lecz wprowadzają limity dzienne kilkukrotnie wyższe. Oto cytat z Operatu Udostępniania TPN: W opracowaniu stwierdzono, że można przyjąć dopuszczalną wielkość ruchu wejściowego do TPN w dni pogodne na ok. 8850 os./dzień. Nie znalazłem wyliczeń jak obliczono wartość 28 000 osób, które mogą jednocześnie przebywać na terenie parku. Jednocześnie autorzy planu są świadomi skutków przekraczania racjonalnych limitów: Takie natężenie ruchu turystycznego generuje wiele problemów. Stanowi on przede wszystkim zagrożenie dla środowiska przyrodniczego oraz dla bezpieczeństwa i życia ludzi.

Plan Ochrony TPN został skierowany do Ministerstwa Ochrony Środowiska na wiosnę 2013 roku. Minister według art. 19 ust. 5 Ustawy o Ochronie Przyrody miał 6 miesięcy czasu na jego zatwierdzenie. Do tej pory plan jest „konsultowany”. Właściwie po tylu latach (od 2011 roku kiedy firma Krameko wygrała przetarg na kwotę prawie 2 mln zł) plan przestaje być aktualny. Największą stratą jest zaniechanie realizacji wielu zaleceń ochronnych dotyczących różnych grup roślin i zwierząt, które zawarte były w różnych operatach. Plan ochrony jest obszernym dokumentem napisanym przez wybitnych naukowców. Zalecenia ochronne dotyczą w nim około tysiąca gatunków roślin i zwierząt. I to wszystko jest nieodwracalnie marnowane! 

W przypadku braku Planu Ochrony TPN sporządza dokument Zadania ochronne. Jest on jednak dokumentem ułomnym. Dla osób niewtajemniczonych wystarczy porównać kilka tysięcy stron dokumentu Plan ochrony (wraz z operatami) do dokumentu Zadania ochronne, które liczą kilkadziesiąt stron.
Niemniej jednak ten niższej rangi dokument Zadania ochronne zawsze zawiera dane o maksymalnych liczbach osób, które jednocześnie mogą przebywać na terenie parku narodowego. Projekt Zadań ochronnych TPN opublikowany na stronie BIP TPN, skierowany do ministerstwa ograniczał liczbę osób, które jednocześnie mogą przebywać na szlakach turystycznych do 28 000. 

Natomiast w zarządzeniu Ministra Środowiska Henryka Kowalczyka z dnia 28.12.2018 roku, które w formacie PFD opublikowane jest na stronie Dziennika Urzędowego Ministra Środowiska, nie jest uwzględnione, aby na szlakach w 2019 roku poruszali się jacykolwiek turyści. Wynika z tego, że 8 pozycji z tabelki „miejsca udostępnione do celów turystycznych” w ministerstwie wyparowało! Czy zatem TPN wniósł o sprostowanie tej decyzji? Nie znalazłem innej wersji dokumentu. A może na rękę jest wszystkim taki bałagan i degrengolada? Czyżby od urzędników ministerstwa nie można wymagać żadnej odpowiedzialności?

A tymczasem stała się katastrofa: zginęło kilka osób i ponad sto osób odniosło obrażenia. Ciekawe, ile osób przebywało w czasie tej burzy w zagrożonym rejonie między Przełęczą Kondracką a szczytem Giewontu?

TPN prowadzi politykę tzw. kanalizacji ruchu turystycznego, która zmierzała do jego koncentracji w najbardziej popularnych miejscach. Miało to ochronić przyrodę miejsc rzadziej odwiedzanych. Tymczasem w innych parkach narodowych prowadzone są działania mające na celu rozproszyć ruch turystyczny. W Bieszczadzkim Parku Narodowym na trzech najczęściej uczęszczanych szlakach ceny biletów normalnych są podniesione z 6 do 7 złotych. Niestety tylko na niewielkie podwyżki pozwala Ustawa o Ochronie Przyrody. Jednak cena biletu normalnego do TPN jest niska nawet w porównaniu do innych krajowych parków narodowych i wynosi tylko 5 zł. W Chorwackim Parku Narodowym Krka w 2017 roku postanowiono wprowadzić limit liczby turystów, którzy w jednym momencie mogą przebywać w Skradinskim Buku i ustalono go na 10 000 osób. Zaraz po wprowadzeniu został ten limit osiągnięty. Co dzieje się wtedy? Czasowo wstrzymuje się sprzedaż biletów, aż część turystów wyjdzie z parku. Obsługa parku może też przekierowywać gości do mniej popularnych części parku. W sezonie bilet normalny kosztuje tam 200 kun (ok.118 zł). Po sezonie turystycznym bilety są znacznie tańsze – 30 kun.

Jest sporo różnych mechanizmów którymi można regulować ruch turystyczny. Z pewnością nie można zostawić problemu, aby rozwiązał się sam. Czy to zdarzenie pozostanie tylko odnotowane w kronikach, czy wyciągnięte zostaną z niego konstruktywne wnioski i wdrożone działania prewencyjne? Czas pokaże.

 

Dodaj komentarz
Komentowanie tego artukułu zostało zablokowane. Przepraszamy
Nie ma jeszcze komentarzy do tego artykułu.

Reklama
  • USŁUGI | budowlane
    MALOWANIE, TAPETOWANIE, GŁADZIE, FARBY STRUKTURALNE I TYNKI DEKORACYJNE -
    Tel.: 601 793 866,
    WWW: www.FABRYKASTRUKTURY.pl
  • USŁUGI | budowlane
    MALOWANIE WNĘTRZ TRADYCYJNE, NATRYSKOWE (do 1000 m2/dzień), TYNKI DEKORACYJNE, TAPETY, GŁADZIE, PANELE -
    Tel.: 660 921 810.
  • PRACA | dam
    NORWEGIA - BUDOWLAŃCY. Firma Norweska zatrudni w Oslo, TYNKARZY, STOLARZY, MALARZY, MONTERÓW RUSZTOWAŃ, BLACHARZY ORAZ MŁODYCH DO PRZYUCZENIA W ZAWODZIE - TYNKARZ. Języki obce NIE wymagane - w firmie pracują tylko pracownicy z Podhala. Praca całoroczna. Zjazdy do kraju (samolot) wg. własnego uznania ~ co 1-3 tygodni. Zarobki od 15 do 25 Euro/godz. Zapewniamy mieszkanie. Zapraszamy! Tel. 667 602 602
  • KUPNO
    Kupię GÓRALSKI KREDENS I INNE MEBLE ZROBIONE Z DREWNA LIMBY - 601 39 34 06
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    DZIAŁKI - 3 HA - koło Białki Tatrzańskiej. 18 28 564 54.
  • PRACA | dam
    Szukamy pracowników na stanowisko kelnera/kelnerki do restauracji w Zakopanem 512351742
  • PRACA | dam
    Szukamy pracowników na stanowisko pomocy kuchennej do restauracji w Zakopanem 512351742
  • PRACA | dam
    Szukamy pracownika na stanowisko kucharza do restauracji w Zakopanem 512351742
  • PRACA | dam
    STUDIO PAZNOKCI W NOWYM TARGU zatrudni na etat -
    Tel.: 696 01 22 00
  • PRACA | dam
    PENSJONAT 10-POKOJOWY W PORONINIE ZATRUDNI z zakwaterowaniem (sprzątanie, przygotowanie śniadań), tel. 691888444
2020-04-02 23:00 Rząd wprowadził Tarczę Antykryzysową dla firm - mamy dla Was ściągę z czego można skorzystać 2020-04-02 22:50 Polityczna walka 1 2020-04-02 22:00 Karnisze pojedyncze - odkryj najmodniejsze karnisze tego sezonu 2020-04-02 21:53 Godz. 21:37. Giewont rozświetlony (ZDJĘCIA) 12 2020-04-02 21:47 W domach na Podhalu płoną świece 2 2020-04-02 21:21 Rekordowy wzrost liczby zakażeń. Od rana aż 392 przypadki 2 2020-04-02 21:00 Napędzać koniunkturę 2020-04-02 20:31 Dunajec bez flisaków 2020-04-02 19:35 Ponad 13 tys. maseczek rozwieźli druhowie z Sidziny 2020-04-02 19:20 Słowacy - wpuście nas do knajpy na 1 dzień 2020-04-02 19:10 Skażenie wody w Nowem Bystrem 2020-04-02 18:35 Pożegnanie dnia nad Jeziorem Czorsztyńskim (WIDEO) 2020-04-02 18:30 Nie będzie watry pamięci dla Jana Pawła II 2020-04-02 18:02 Stadion w budowie 2020-04-02 17:40 Kontrole w Krośnicy 8 2020-04-02 17:37 Świeca zamiast watry 2 2020-04-02 17:00 Małopolski Urząd Wojewódzki przestał publikować dane dotyczące zachorowań na koronawirusa 3 2020-04-02 16:31 Druh medykowi 2020-04-02 16:00 Zdrój planowany 2020-04-02 15:41 Śmierć na nowotarskim osiedlu 2020-04-02 15:25 Szyje maseczki, ale zabrakło materiałów. Kto pomoże je dostarczyć? 2 2020-04-02 15:00 Więcej patroli na ulicach. Zakopiańscy policjanci egzekwują nowe przepisy 4 2020-04-02 14:50 Straż Graniczna na pieszej kładce 2 2020-04-02 14:30 Park Miejski w Zakopanem zamknięty. Przyjście tylko w stronę Krupówek 2020-04-02 13:50 Zaobserwowano pierwszego w historii niedźwiedzia albinosa. To był prima aprilis 15 2020-04-02 13:40 Zamknięte hotele, parki i skwery, za to więcej wiernych w kościele 4 2020-04-02 13:30 Wirtualny Konkurs Palm Wielkanocnych 2020-04-02 13:00 Panie ministrze, odwrotnie! 14 2020-04-02 12:30 Niechodliwa szkoła 2020-04-02 12:00 Opłakane skutki żartu primaaprilisowego 5 2020-04-02 11:26 W niedzielę na stronie TP ponownie transmisja mszy z Wiktorówek! 6 2020-04-02 11:19 Autobusy na trasie zawieszone 5 2020-04-02 11:00 Bezpieczny spis próbny 2020-04-02 10:30 Remonty drogowe na przejściu granicznym 2020-04-02 09:39 Dolina Strążyska, prasówka na śniegu (WIDEO) 1 2020-04-02 09:30 Cukiernia „Samanta” jest otwarta 6 2020-04-02 09:00 Śmierć papieża, dziś rocznica 10 2020-04-02 08:09 Rabczańskie przystanki po dezynfekcji 2020-04-02 07:00 Nasi bohaterowie w czasach pandemii 5 2020-04-01 21:23 134 nowe zakażenia, 7 osób zmarło 2 2020-04-01 21:15 Listonosz nie zadzwonił dwa razy. Starsza pani musiała iść po rentę na pocztę 15 2020-04-01 20:45 Straż Graniczna informuje o swoich działaniach. To nie jest ograniczenie wolności - piszą strażnicy 4 2020-04-01 20:08 Głowa do góry. Tatry poczekają 2020-04-01 19:45 Drogie drogi 2020-04-01 19:32 Amerykanie raczej nie przylecą. Na lotnisku w Balicach liczą straty 2020-04-01 18:56 Czytajcie Almanach 2020-04-01 18:44 Zdalne otwieranie paczkomatu. Jak to zrobić? 2020-04-01 18:44 Nowy Targ - nasze miasto 2020-04-01 18:09 Dziś nasz autobus wystartował z Głodówki. Taaaaakie widoki (WIDEO) 1 2020-04-01 17:59 Karetka off-roadowa 1
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2020-04-03 00:13 1. ''Inteligencja'' ci panowiy - raczej nie smierdza ani tez nie pachna . Wielka ''zaraza'' ogarnia swiat , Polske i nasze otoczenia a oni '' ktory mocniejszy'' - fce siy jeknac - BODEJ TA KANY - co robiciy ? Zycze odrobine madrosci i rozwagi . 2020-04-03 00:12 2. Oczekujemy stanowiska TOPRu w tej sprawie. Jeżeli odbyło się to za niemym przyzwoleniem albo uczestniczyli w tym ratownicy to złamanie prawa dotyczy również komendanta. 2020-04-03 00:01 3. Nie rozumiem tego... komu to potrzebne. Jan Paweł jest już święty i nie ma potrzeby modlić się za niego tylko do niego... więc takie światło mało mnie przekonuje. Szkoda że Polacy tylko tego jednego człowieka najbardziej umiłowali. Szkoda ???? 2020-04-03 00:00 4. Ktokolwiek pamieta o kolejnej rocznicy smierci naszego WIELKIEGO SWIETEGO JANA PAWLA II i zapala swiatlo na Giewoncie Chylimy Czola przed tymi osobami . DZIEKUJEMY WAM ze pamietacie idziecie na Giewont i tymze swiatlem ''rozswietlacie '' nam nasze j ''przymroczone ''codziennoscia (zwlaszcza obecne czasy) umysly . DZIEKUJEMY jeszcz raz i prosimy czyncie to kazdego roku . SWIETY JAN PAWEL II zawsze byl i jest z nami a my czasami przypominajmy sobie Jego Wielkie Slowa jak zyc . '' ...Kie w Polske zawitol my se Go cekali I pod Wielkom Krokwiom Sto Lat ! mu spiywali . Janiy Pawle II-gi Rodoku Kochany Jezesciy nom teroz Przewodnikiym dany . ...Radosc byla wielko jak nos blogoslawiyl Naskom piyknom Polske pielgrzymkami darzyl . Caly swiat odwiedzol Madre slowa pedziol Biydnyk i bogatych blogoslawic wiedziol ... ...My zas co lostali na tym lez padole Tak jak nos naucol niesmy Jego wole . Coby my siy zawse Polskosci trzymali Otwarli drzwi Chrystusowi A jedyn drugiymu zawse winy wybocali .'' 2020-04-02 23:52 5. Ja się nie modlę o ustanie pandemii bo w tym przypadku mało to pomoże... świeczek nie palę bo się firanka zajmie. Gusła ogólnie!!! 2020-04-02 23:49 6. Basti ignorancie... Jak idziesz na zakupy to raczej też jesteś osobą zagrażająca... Mniejsza, jestem przekonany że nie wychodzą tam tacy ignoranci jak Ty tylko osoby odpowiedzialne zaopatrzone w sprzęt do wyjścia w taki teren więc skończ pier... bo żal mi się czyta takie wypociny. 2020-04-02 23:45 7. Szanowni Państwo, wszystkim negatywnie nastawionym polecam zmienić lekarza lub kupić sobie szamotową cegłę i walnąć się w głowę. To powinno pomóc czego życzę. 2020-04-02 23:36 8. Koronawirus szaleje - policja organizuje uroczystość. Policjanci karzą, ale sami nowe prawo lekceważą. 1 kwietnia, czyli w dniu wejścia w życie kolejnych restrykcji dotyczących przemieszczania się i organizacji pracy, w KWP we Wrocławiu zorganizowano uroczystość. Jak dowiedzieliśmy się nieoficjalnie, na jednej sali mogło być wtedy nawet stu policjantów. Bez masek i bez rękawiczek. Info za wp.pl 2020-04-02 23:32 9. Za ten "wyczyn" całkowicie łamiący prawo dyrektor TPN i komendant straży parku powinni być odwołani że skutkiem natychmiastowym. 2020-04-02 23:31 10. Dziękuję :Wielki szacunek dla ludzi którzy mieli zapał chęć i odwagę iść na Giewont i zapalić dla Jana Pawła II wielki symboliczny znicz tak by pamięć o nim nie zaginęła.Ojciec Święty był dobrym człowiekiem i wielki m Polakiem i trzeba zadbać by pamięć o nim nie zagasła. Pozdrawiam
2020-03-29 23:21 1. Tego co teraz przeżywamy, Witkacy nie był w stanie nawet w swoich wizjach sobie wyobrazić. 2020-03-22 11:49 2. Takie pustki to były w 1981r zaraz po ogłoszeniu stanu wojennego 2020-03-21 18:06 3. I tak do świąt, istna bryndza dla straganiarzy i właścicieli kwater... A może i przez święta wszyscy będą siedzieć na 4 literach lub jajkach niepoświęconych w chałupach. Co wtedy? Nie wytrzymamy ? A może do wyborów? Może nie przetrwamy pandemii, wszystko możliwe. Przyroda zrobi z nami porządek. Kto to przewidzi. Cieszmy się jeszcze życiem . Dobrze , że 2 mld poszło na TVP, to i świętowanie w Kościołach nam TVP zastąpi. Internet zakupy, na tace przestaniecie dawać... I na co będziecie narzekać? Tylko na tego małego koronawirusa. A ja olewam jego i chodzę na działkę. Rewela, roboty w kit, powietrze, wiosna się budzi, sama radość. I Wam to samo radzę. 2020-03-20 15:30 4. Myślę, że sporo osób może teraz zapragnąć te puste Krupówki zobaczyć. 2020-03-19 18:27 5. Straganiarze widać niewzruszeni 2020-03-18 22:45 6. tylko i wyłącznie to nas może uratować...siedzieć w domu 2020-03-17 13:27 7. Kpina. Ale w końcu całą tą chińszczyznę na tych kramikach trzeba opchnąć... Szkoda gadać. 2020-03-15 17:33 8. Bardzo dobrze że ludzie siedzą w domu. 2020-03-15 12:07 9. Te śmierdzące sery powinno się zutylizować bo inaczej zamrożą i póżniej sprzedadzą....Podejrzewam że już były odmrażane !!! Jak można to kupować?!?! 2020-03-14 16:17 10. Biatlon nie duatlon
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

Pożegnania

Bojcorka

FILMY TP

Album TP