Tak dziś było w Dolinie Białego

Świadkowie tamtych wydarzeń opowiadają o licznych ekipach naukowców zaopatrzonych w liczniki Geigera kręcących się w rejonie wylotu Doliny Białego - pisze Paweł Szczepanek z Tatrzańskiego Parku Narodowego w przewodniku po Dolinie Białego ("Dolina Białego. Ścieżka przyrodnicza im. Prof. Stanisława Sokołowskiego").
Rosjanie odnaleźli uran i uznali, że warto rozpocząć wydobycie rudy. Jak pisze Paweł Szczepanek, na potrzeby kopalni postawiono 2 baraki i zainstalowano agregat prądotwórczy. Urobek transportowany był wagonikami ciągniętymi przez konie. Wszystkie prace prowadzono w ścisłej tajemnicy. Dolina została zamknięta dla turystów. Okolicznych przełęczy, którymi do doliny mogli dostać się "ciekawscy", strzegły uzbrojone patrole z psami. Próbowano usunąć mieszkańców domu położonego przy wejściu do doliny, ale w zamian za możliwość pozostania właściciel zdecydował się na pracę dla Rosjan. Mieszkańcy mogli wejść
do własnego domu tylko na hasło, codziennie zmieniane.
Dolinę zamknięto, zbudowano w niej kolejkę szynową, doprowadzono telefon (...). Izolowane od miejscowych ekipy górników mieszkały w sąsiednich pensjonatach, turystów zawracały posterunki wojskowe. Zdaniem geologów, próbowano eksploatować łupki przewarstwiające dolomity i wapienie Krokwi, bogate w powulkaniczne tufidy, zawierające pewne ilości uranu i toru ­ zbyt
małe jednak, by ich wydobycie miało praktyczny sens ­ pisze Józef Nyka w przewodniku "Tatry Polskie".
Pamiętam, jak mieszkałem nieopodal wylotu Doliny Białego w czasie, gdy były
prowadzone prace. Widziałem, jak furmanki wyjeżdżały z urobkiem, głównie
wieczorem. Nam nie wolno było w ogóle zbliżać się do wylotu jaskini. Stali tam
radzieccy żołnierze. Prace wydobywcze musiały być jednak nieopłacalne. Trafili
prawdopodobnie na niskoprocentową rudę. Myślę, że eksploatacja trwała ok. 2­-3
lat, nie więcej. Gdy tylko otworzyli dolinę, od razu tam poleciałem. Zobaczyłem
oprócz sztolni dość duże hałdy, które z czasem zostały rozmyte. W sztolniach
zalegała woda - mówi Apoloniusz Rajwa - przewodnik tatrzański, ratownik TOPR, dziennikarz specjalizujący się w tematyce tatrzańskiej.
Do dziś wewnątrz sztolni znajdują się ślady promieniotwórczego uranu. Potwierdzają to badania przeprowadzone w ramach współpracy międzynarodowej przez naukowców z Instytutu Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk (Kraków, Polska) i Jozef Stefan Institute (Lubljana Słowenia) w latach 2009 - 2010 pod kierownictwem dr hab.
Krzysztofa Kozaka. W badaniach uczestniczył także naukowiec z Egiptu, który odbywał staż naukowy w IFJ PAN. Fizycy sprawdzali poziom radioaktywności naturalnej w kilku miejscach w Tatrach: w sztolniach Doliny Białego, ale także w popularnej wśród turystów Jaskini Mroźnej oraz Mylnej. Turyści na szlaku są zupełnie bezpieczni, jednak zbyt długie przebywanie w sztolni mogłoby być szkodliwe dla zdrowia.