Reklama

2017-04-15 13:03:03

Święta Wielkanocne

Zanim umilkły dzwony

Reklama

Reklama

Chodzenie ze śmiertecką wielkopostną i palenie Judasza to dawne orawskie zwyczaje związane z Wielką Nocą.

Wielkanoc, czyli Uroczystość Zmartwychwstania Pańskiego, to najstarsze i największe święto chrześcijańskie, obchodzone na pamiątkę zmartwychwstania Chrystusa. Obchody Świąt Wielkanocnych wiążą się z rozmaitymi obyczajami, tradycjami i obrzędami, które swe korzenie mają nie tylko w chrześcijaństwie, ale i w wierzeniach pogańskich. Zwyczaje ludowe miały na celu zapewnienie dobrego początku pracom polowym i zdrowiu ludzi.

W Lipnicy Wielkiej, położonej u południowych stóp Babiej Góry, zachowało się jeszcze wiele dawnych zwyczajów.

Niedziela Palmowa, zwana na Orawie Kwietną, rozpoczyna Wielki Tydzień. -  Na całej Górnej Orawie w tym dniu święci się w kościele palmy, nazywane w tym regionie "kyćkami, kycickami, bazickami". Są to gałązki wierzbowe z pączkami. Dla ochrony przed nieurodzajem należało do poświęcanego bukietu kycicek dołączyć gałązkę jałowca - opowiada Marcin Kowalczyk z Lipnicy Wielkiej, etnograf w Muzeum-Orawskim Parku Etnograficznym w Zubrzycy Górnej. - W każdy piątek Wielkiego Postu gospodarz robił jeden krzyżyk z drewna lub gałązek, w sumie było ich 7. Po poświęceniu kycicek 6 krzyżyków wkładano za krokiew w domu dla ochrony przed piorunami, a jeden krzyżyk wraz ze święconymi kycickami dawano do pierwszego siewu - tłumaczy.

Obrzędy wielkopostne tradycyjnie zaczynają się w Wielki Czwartek, pod Babią Górą nazywany Zielonym Czwartkiem. Zanim w kościele umilkły dzwony, słychać już było kołatki. Bezpośrednio po zawiązaniu dzwonów chłopcy obiegali kościół trzykrotnie, robiąc wielki hałas. W okresie od Wielkiego Czwartku do Wielkanocy terkotki miały zastępować kościelne dzwony i dzwonki ministrantów. Wierzono też, że ich dźwięk odpędza złe siły. - W Wielki Piątek obieganie z kołatkami po wsi miało prawdopodobnie zwoływać ludzi  do kościoła - przypuszcza Marcin Kowalczyk.

W Wielki Czwartek przy dźwiękach klekotek wielkopostnych i obrzędowych śpiewów chłopcy palili Judasza. - Kukłę, która była  podobizną Judasza, wykonaną ze słomy i ubraną w łachmany, wieszali na dzwonnicy lub drzewie, potem zrzucali, bili kijami i palili na ognisku - wyjaśnia Karolina Kowalczyk z Lipnicy Wielkiej, etnograf.

Wielkanoc przypada zawsze w niedzielę po pierwszej wiosennej pełni księżyca. Termin ten sprawia, że ze świętem związanych jest wiele obrzędów i zwyczajów podkreślających zakończenie zimy i początek wiosny.

W tradycji ludowej na Orawie czwartą niedzielę Wielkiego Postu nazywano bioło, śmiertno lub śródpostno. Kiedyś tego dnia był zwyczaj chodzenia ze śmiertecką wielkopostną. - W tym dniu pory roku walczyły ze sobą na śmierć i życie. Zawsze zwyciężała wiosna, a kolorem zwycięstwa jest biel - opowiada Karolina Kowalczyk. Dziewczęta robiły lalkę ze szmat zwaną śmiertecką, którą ubierały na biało, a do ręki dawały jej kosę. Była ona wykonywana na rusztowaniu w kształcie krzyża. Dziewczynki, również w białych sukniach, niosły kukłę przez wieś, odwiedzały domy, śpiewając "Sła śmiertecka z miasta...".  W zamian za śpiewy dostawały od gospodarzy dary w postaci jajek czy chleba. - Na koniec dziewczęta rozbierały lalkę albo chłopcy wyrywali ją dziewczętom i topili w potoku. Było to symboliczne pożegnanie zimy - zaznacza pani Karolina.

W czasie pierwszej orki bazie poświęcone w Niedzielę Palmową miały znaczenie symboliczne. Jeśli w Wielkim Tygodniu na polach nie było już śniegu, niektórzy gospodarze wychodzili orać, poza Wielkim Piątkiem. - Dla gazdy bardzo ważny jest pierwszy wiosenny wyjazd w pole. Gaździna wychodzi do niego ze święconą wodą i wiązką kicicek. Święci gazdę, który robi znak krzyża. Święci też konia i sprzęt rolniczy. Później razem wsiadają na wóz i jadą w pole, a pod pierwszą skibę gazda wrzuca gałązkę z kicicki i krzyżyk z Kwietnej Niedzieli - wyjaśnia etnograf.
W tradycji ludowej zakorzeniona jest głęboka wiara w magiczną moc wielkopostnych i wielkanocnych zwyczajów. - Zwiastują one pomyślność w urodzaju, chronią od złego. Zwyczaj śmiertecki oznacza odkupywanie się śmierci - kończy Karolina Kowalczyk.

* * *

Tygodnik Podhalański dziękuje zespołom "Orawskie Dzieci", działającym przy Szkole Podstawowej nr 2 w Lipnicy Wielkiej, i "Ziemia Orawska", który skupia młodzież z całej Orawy, oraz Orawskiej Grupie Teatralnej im. dra Emila Kowalczyka za przygotowanie i przedstawienie wielkanocnych zwyczajów orawskich.

Jolanta Flach

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
Nie ma jeszcze komentarzy do tego artykułu.
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    DOM JEDNORODZINNY W ZAKOPANEM. 605 564 270
  • PRACA | dam
    Zatrudnię POMOC KUCHENNĄ - Nowy Targ. 502 64 84 94.
  • PRACA | dam
    Poszukuje osób (mile widziane studentki) do pracy w Solarium-Zakopane.Praca stała, zmianowa do ustalenia. tel
    Tel.: 699245555 godz. 10-17
  • PRACA | dam
    Poszukuję Pani w wieku do 60 lat, do załatwiania codziennych spraw osobistych, 2-5 razy w tygodniu, jak pomoc przy zakupach, drobne sprawy domowe, itd. Centrum Zakopanego.
    Tel.: 182066877
    E-mail: uniproff@wp.pl
  • USŁUGI | budowlane
    Świadczymy usługi przewozowe z wykorzystaniem samochodu ciężarowego z HDS (wywrotka, max. udźwig 6 ton, wysięg 10 metrow
    Tel.: 694601628
  • POŻYCZKI
    WAKACJE Z KASĄ ,WAKACJE Z KASĄ, WEŹ POŻYCZKĘ NA SWOJE WAKACYJNE PLANY !! DUŻE KWOTY. T-500 072 678.
  • POŻYCZKI
    CHWILÓWKI, CHWILÓWKI, CHWILÓWKI. TYLKO DOWÓD. T-694 567 002.
  • POŻYCZKI
    ZMNIEJSZ SWOJE RATY I POCZUJ FINANSOWĄ ULGĘ !!! ZADZWOŃ DO BIURA I UMÓW SIĘ NA SPOTKANIE. T-18 542 40 56.
  • PRACA | dam
    Przyjmę Piekarza
    Tel.: 601086310
    E-mail: biuro@pekarnia-lapszanka.pl
    WWW: Zielona, 71
    GG: Ludżmierz
    Inne: Andrzej
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    Białka Tatrzańska-biura, gabinety, usługi, lokale - lokal 150m do adaptacji możliwość podziału 50zł/m2
    Tel.: 501321709
    E-mail: helenastopka@gmail.com
  • PRACA | dam
    Praca dla pełnoletnich osób w środa 17.07 od 10:00-18:00. Przenoszenie mebli, prace porządkowe. Stawka 200 zł. Tel.
    Tel.: 692 987 940
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    DO WYNAJĘCIA KOMFORTOWE, NOWE, UMEBLOWANE MIESZKANIE 50m2, CENTRUM NOWY TARG ul. Krzywa. 698 559 040
  • IMPREZY OKOLICZNOŚCIOWE
    IMPREZY OKOLICZNOŚCIOWE - KARCZMA GÓRALSKI SZAŁAS "KURNIAWA" - ZAKOPANE 601 50 44 86. www.willasport.pl
  • PRACA | dam
    KUCHARKA co drugi dzień - Zakopane
    Tel.: 600712721
    GG: Zakopane
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    Na tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy Nowy Targ oraz na stronie internetowej www.ugnowytarg.pl znajduje się wykaz nieruchomości przeznaczonej do sprzedaży w trybie bezprzetargowym: - działka ewid. nr 4188/340 o pow.: 0,0724 ha, objęta KW nr NS1T/00050221/4 położona w Łopusznej, przy ul. Gorczańskiej. Cena nieruchomości: 50 000 zł netto plus podatek VAT.
  • PRACA | dam
    PIEKARNIA ZAREMBA, ZAKOPANE zatrudni doświadczoną FAKTURZYSTKĘ. 602 759 709
  • PRACA | dam
    DO GABINETU KOSMETYCZNEGO w Zakopanem szukam STYLISTKI PAZNOKCI lub PANI, KTÓREJ PASJĄ JEST STYLIZACJA PAZNOKCI, z możliwością przyuczenia w zawodzie kosmetyczki. Praca od poniedziałku do piątku. Warunki do uzgodnienia. EWENTUALNIE PODNAJMĘ WYPOSAŻONE STANOWISKO DO STYLIZACJI PAZNOKCI. Tel. 600801308
  • IMPREZY OKOLICZNOŚCIOWE
    FOTOGRAFIA, STRONY WWW.
    Tel.: Tel: 731 155 745
  • MOTORYZACJA | sprzedaż
    TOYOTA AURIS 1.4 D4D 2007, ZADBANY, SALON Polska, 2 właściciel, BEZWYPADKOWY 13500 zł 792 184 509
  • PRACA | dam
    GOSPODA PODKOWA W ZAKOPANEM OSOBĘ NA ZMYWAK. Praca stała, sezonowa. 694 184 929, 18 20 64 305
  • PRACA | dam
    RESTAURACJA W ZAKOPANEM ZATRUDNI: POMOC KUCHENNĄ praca stała lub sezonowa z możliwością noclegu. 694 184 929, 18 20 64 305
  • PRACA | dam
    ZAKOPANE ZATRUDNIĘ POMOC KELNERSKĄ, KELNERKĘ. 694 184 929, 18 20 64 305
  • PRACA | dam
    PENSJONAT 10-POKOJOWY W PORONINIE ZATRUDNI z zakwaterowaniem (sprzątanie, przygotowanie śniadań), tel. 691888444
  • MOTORYZACJA | sprzedaż
    SKUP Samochodów za GOTÓWKĘ. Osobowe, dostawcze. KAŻDA marka.
    Tel.: 512700770
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    Do sprzedania atrakcyjny, funkcjonujący PENSJONAT w Kościelisku -
    Tel.: 607 506 428
  • PRACA | dam
    Sprzedawcę w serwisie samochodowym (obsługa klienta), możliwe douczenie, etat. Czarny Dunajec
    Tel.: 508314117
    E-mail: biuro@fudala.com.pl
  • NIERUCHOMOŚCI | wynajem
    MAM DO WYNAJĘCIA HOSTEL W ZAKOPANEM CENTRUM PRZY KRUPÓWKACH możliwość 350 miejsc noclegowych, 50zł/osoba nocleg - lub szukam kierownika, wspólnika. 604 22 33 77
  • PRACA | dam
    ZAKOPANE PRACA! TYNKARZA-TYNKI TRADYCYJNE ZEWNĘTRZNE ELEWACJI BUDYNKÓW. Proponowana stawka 35zł/godz. 604 22 33 77
  • PRACA | dam
    NORWEGIA - DLA MŁODYCH, AMBITNYCH, POCZĄTKUJĄCYCH! Firma Norweska zatrudni w Oslo, na warunkach norweskich, młodych początkujących (nawet od razu po szkole) pracowników do przyuczenia w zawodzie TYNKARZ, MONTER RUSZTOWAŃ. Języki obce NIE wymagane - w firmie pracują tylko pracownicy z Podhala. Praca na stałe/całoroczna. Zjazdy do kraju (samolot) wg. własnego uznania ~ co 2-3 tygodnie. Zarobki od 13 do 23 Euro/godz. Zapewniamy mieszkanie. Zapraszamy! Tel. 667 602 602
  • TURYSTYKA I WYPOCZYNEK
    GÓRALSKI DOMEK - Zapraszamy do Cichego - spokojnej miejscowości, kilkanaście kilometrów od Zakopanego, gdzie czeka gotowy na Wasz przyjazd góralski domek "z duszą". Do dyspozycji: obszerny salon z tv, w pełni wyposażona kuchnia, 3 sypialnie (jedna 4-osobowa i dwie 2-osobowe, z możliwością dostawki) oraz 2 łazienki. Na miejscu parking.
    Tel.: 507 171188.
    WWW: www.goralskidomek.podhale.pl
  • NIERUCHOMOŚCI | kupno
    KUPIĘ DZIAŁKI BUDOWLANE, DOMY, MIESZKANIA Zakopane i najbliższe okolice tel. 606 253 595.
2019-07-17 23:02 Weekendowy Jarmark 2019-07-17 21:57 Głusi chcą jeździć komunikacją za darmo 1 2019-07-17 21:26 Festiwal Baśni i Bajki w Szczawnicy 2 2019-07-17 20:27 Awantura w sklepie na Krupówkach. Mężczyzna z zaburzeniami zatrzymany przez policję 4 2019-07-17 20:00 Korzystasz z toalety w Zakopanem, a na paragonie fiskalnym... 6 2019-07-17 18:34 CorNatura w altanie 2019-07-17 18:23 Możesz pomóc 2019-07-17 18:20 Kozi wypas kulturowy 6 2019-07-17 16:55 Czterodniowa szarpanina ze zbójami 2019-07-17 16:46 Coraz więcej turystów w Zakopanem 3 2019-07-17 16:38 To ostatnie dni by się zapisać 2019-07-17 16:28 Piknik Jeździecki na nowotarskim lotnisku 2019-07-17 15:40 W czwartek kolejne prace przy gminnym wodociągu 2019-07-17 15:22 Znamy szczegóły dzisiejszego wypadku w Zaskalu 2 2019-07-17 14:34 Groźny wypadek w Zaskalu 2019-07-17 14:32 Tak wyglądają zniszczenia po wysadzeniu w powietrze bankomatu (WIDEO) 2 2019-07-17 14:07 Korki na teoretycznie zamkniętej drodze przez Gubałówkę 11 2019-07-17 13:47 Na ratunek potrzebującym: brakuje krwi 3 2019-07-17 12:50 Zderzenie w Skomielnej Białej na zakopiance 2 2019-07-17 12:44 Kolejna dziś akcja ratowników TOPR 2019-07-17 12:21 W nowotarskich „Jatkach” - nie tylko haiku 2019-07-17 12:15 Szlak na Giewont będzie zamknięty 1 2019-07-17 11:12 Etapami 2019-07-17 10:58 Tak wyglądają tabliczki na szlakach w Gorcach 2 2019-07-17 10:49 Zdjęcia nocnego zaćmienia Księżyca 2019-07-17 10:25 Roboty na wodociągu. Do południa bez wody 2019-07-17 09:42 Zatrzymane krążenie nad Czarnym Stawem 2019-07-17 08:12 Po gotówkę z dynamitem (ZDJĘCIA) 2 2019-07-17 08:00 Ławeczka Wernerów 2019-07-16 22:01 Tajemnice rodziny Zanussich 2019-07-16 20:57 Nowa wieża na Radziejowej 2019-07-16 19:41 Elektroniczna kolejka w wydziale komunikacji 8 2019-07-16 19:20 Jak się bawić to tylko w Maniowach 2019-07-16 18:32 Dziura w moście na Krupówkach naprawiona 6 2019-07-16 17:54 "Gazda czy pon?". Portret górali podhalańskich - promocja książki 1 2019-07-16 17:16 Droga do Dłubacza, skarbnika Dłubacza 2019-07-16 16:49 9-letni chłopiec ranny na rowerze w Pieninach 1 2019-07-16 16:30 Kto zostanie Dobroczyńcą TPN? 5 2019-07-16 16:17 Zatrucie pokarmowe w Tatrach 5 2019-07-16 16:17 Mistrzostwa Polski w Trialu w Nowym Targu 2019-07-16 15:37 Dziś przed nami pełnia i częściowe zaćmienie Księżyca 1 2019-07-16 14:55 Happysad w Krynicy! 2019-07-16 14:20 Przechodzą przez stare pasy, jest niebezpiecznie 4 2019-07-16 12:56 Pijany turysta, którego ratował TOPR opuścił komendę policji (WIDEO) 5 2019-07-16 12:18 Krupówki niemal z lotu ptaka (WIDEO) 7 2019-07-16 11:18 Wypadek na zakopiance. Ciężarówka zderzyła się z 2 samochodami 2 2019-07-16 09:43 Gad w ogródku. Akcja strażaków w Poroninie 7 2019-07-16 07:59 Nowe parkometry w Zakopanem 4 2019-07-15 21:59 Festyn Strażacki w Szaflarach. Druhowie na medal 1 2019-07-15 20:59 Kosze w Zakopanem powinny być zabezpieczone 2
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

Pożegnania

Album TP

FILMY TP

Bojcorka