2017-04-15 13:03:03

Reklama

Święta Wielkanocne

Zanim umilkły dzwony

Reklama
Reklama

Chodzenie ze śmiertecką wielkopostną i palenie Judasza to dawne orawskie zwyczaje związane z Wielką Nocą.

Wielkanoc, czyli Uroczystość Zmartwychwstania Pańskiego, to najstarsze i największe święto chrześcijańskie, obchodzone na pamiątkę zmartwychwstania Chrystusa. Obchody Świąt Wielkanocnych wiążą się z rozmaitymi obyczajami, tradycjami i obrzędami, które swe korzenie mają nie tylko w chrześcijaństwie, ale i w wierzeniach pogańskich. Zwyczaje ludowe miały na celu zapewnienie dobrego początku pracom polowym i zdrowiu ludzi.

W Lipnicy Wielkiej, położonej u południowych stóp Babiej Góry, zachowało się jeszcze wiele dawnych zwyczajów.

Niedziela Palmowa, zwana na Orawie Kwietną, rozpoczyna Wielki Tydzień. -  Na całej Górnej Orawie w tym dniu święci się w kościele palmy, nazywane w tym regionie "kyćkami, kycickami, bazickami". Są to gałązki wierzbowe z pączkami. Dla ochrony przed nieurodzajem należało do poświęcanego bukietu kycicek dołączyć gałązkę jałowca - opowiada Marcin Kowalczyk z Lipnicy Wielkiej, etnograf w Muzeum-Orawskim Parku Etnograficznym w Zubrzycy Górnej. - W każdy piątek Wielkiego Postu gospodarz robił jeden krzyżyk z drewna lub gałązek, w sumie było ich 7. Po poświęceniu kycicek 6 krzyżyków wkładano za krokiew w domu dla ochrony przed piorunami, a jeden krzyżyk wraz ze święconymi kycickami dawano do pierwszego siewu - tłumaczy.

Obrzędy wielkopostne tradycyjnie zaczynają się w Wielki Czwartek, pod Babią Górą nazywany Zielonym Czwartkiem. Zanim w kościele umilkły dzwony, słychać już było kołatki. Bezpośrednio po zawiązaniu dzwonów chłopcy obiegali kościół trzykrotnie, robiąc wielki hałas. W okresie od Wielkiego Czwartku do Wielkanocy terkotki miały zastępować kościelne dzwony i dzwonki ministrantów. Wierzono też, że ich dźwięk odpędza złe siły. - W Wielki Piątek obieganie z kołatkami po wsi miało prawdopodobnie zwoływać ludzi  do kościoła - przypuszcza Marcin Kowalczyk.

W Wielki Czwartek przy dźwiękach klekotek wielkopostnych i obrzędowych śpiewów chłopcy palili Judasza. - Kukłę, która była  podobizną Judasza, wykonaną ze słomy i ubraną w łachmany, wieszali na dzwonnicy lub drzewie, potem zrzucali, bili kijami i palili na ognisku - wyjaśnia Karolina Kowalczyk z Lipnicy Wielkiej, etnograf.

Wielkanoc przypada zawsze w niedzielę po pierwszej wiosennej pełni księżyca. Termin ten sprawia, że ze świętem związanych jest wiele obrzędów i zwyczajów podkreślających zakończenie zimy i początek wiosny.

W tradycji ludowej na Orawie czwartą niedzielę Wielkiego Postu nazywano bioło, śmiertno lub śródpostno. Kiedyś tego dnia był zwyczaj chodzenia ze śmiertecką wielkopostną. - W tym dniu pory roku walczyły ze sobą na śmierć i życie. Zawsze zwyciężała wiosna, a kolorem zwycięstwa jest biel - opowiada Karolina Kowalczyk. Dziewczęta robiły lalkę ze szmat zwaną śmiertecką, którą ubierały na biało, a do ręki dawały jej kosę. Była ona wykonywana na rusztowaniu w kształcie krzyża. Dziewczynki, również w białych sukniach, niosły kukłę przez wieś, odwiedzały domy, śpiewając "Sła śmiertecka z miasta...".  W zamian za śpiewy dostawały od gospodarzy dary w postaci jajek czy chleba. - Na koniec dziewczęta rozbierały lalkę albo chłopcy wyrywali ją dziewczętom i topili w potoku. Było to symboliczne pożegnanie zimy - zaznacza pani Karolina.

W czasie pierwszej orki bazie poświęcone w Niedzielę Palmową miały znaczenie symboliczne. Jeśli w Wielkim Tygodniu na polach nie było już śniegu, niektórzy gospodarze wychodzili orać, poza Wielkim Piątkiem. - Dla gazdy bardzo ważny jest pierwszy wiosenny wyjazd w pole. Gaździna wychodzi do niego ze święconą wodą i wiązką kicicek. Święci gazdę, który robi znak krzyża. Święci też konia i sprzęt rolniczy. Później razem wsiadają na wóz i jadą w pole, a pod pierwszą skibę gazda wrzuca gałązkę z kicicki i krzyżyk z Kwietnej Niedzieli - wyjaśnia etnograf.
W tradycji ludowej zakorzeniona jest głęboka wiara w magiczną moc wielkopostnych i wielkanocnych zwyczajów. - Zwiastują one pomyślność w urodzaju, chronią od złego. Zwyczaj śmiertecki oznacza odkupywanie się śmierci - kończy Karolina Kowalczyk.

* * *

Tygodnik Podhalański dziękuje zespołom "Orawskie Dzieci", działającym przy Szkole Podstawowej nr 2 w Lipnicy Wielkiej, i "Ziemia Orawska", który skupia młodzież z całej Orawy, oraz Orawskiej Grupie Teatralnej im. dra Emila Kowalczyka za przygotowanie i przedstawienie wielkanocnych zwyczajów orawskich.

Jolanta Flach

Reklama
Komentarze Facebook
Dodaj komentarz
Wysłanie komentarza oznacza akceptację regulaminu komentowania na łamach 24tp.pl
Nie ma jeszcze komentarzy do tego artykułu.
  • PRACA | dam
    PRZYJME pracownika do zakladu kusnierskiego
    Tel.: 601504522
  • PRACA | dam
    Firma Budowlana zatrudni cieślę szalunkowego, murarza, zbrojarza, ociepleniowca. Zapewniamy stałą pracę, dojazd, zakwaterowanie i dobre zarobki,
    Tel.: tel. 535 372 746
  • PRACA | dam
    Restauracja Termy Szaflary ZATRUDNI PIZZERA
    Tel.: 698694677
    E-mail: restauracja@termyszaflary.com
    WWW: www.termyszaflary.com
  • PRACA | dam
    Przyjmę do pracy w Karczmie w Czorsztynie kucharkę/ pomoc kuchenną od zaraz.
    Tel.: Tel. 509920018
  • SPRZEDAŻ | zwierzęta
    YORKI - SZCZENIĘTA -
    Tel.: 574 496 394
  • PRACA | dam
    KIEROWCA SAMOCHODU CIĘŻAROWEGO - Firma IDS SERVICE Sp. z o.o. poszukuje do pracy Kierowców Samochodów Ciężarowych (wywrotka) do pracy w delegacji. Wymagania: Prawo jazdy C, CE. Oferujemy umowę o pracę + bardzo atrakcyjne wynagrodzenie. Kontakt: 609402828
  • PRACA | dam
    OPERATOR MASZYN BUDOWLANYCH - Firma IDS SERVICE Sp. z o.o. poszukuje do pracowników do pracy (w delegacji) na stanowisko Operatora maszyn budowlanych; Koparki, koparko-ładowarki, walce drogowe, spycharki. Wymagania: Prawo jazdy min B uprawnienia Koparki jednonaczyniowe klasa II, Koparko-ładowarki, Walce drogowe. Oferujemy umowę o pracę + bardzo atrakcyjne wynagrodzenie. Kontakt: 609402828
  • PRACA | dam
    PRACOWNIK WYPOŻYCZALNI ROWERÓW w Sromowcach - tel.602 25 11 66
  • PRACA | dam
    FIRMA JERONIMO MARTINS POLSKA S.A., WŁAŚCICIEL SKLEPÓW BIEDRONKA, POSZUKUJE OSÓB NA STANOWISKA: ZASTĘPCA KIEROWNIKA SKLEPU ORAZ SPRZEDAWCA - KASJER W ZAKOPANEM I NOWYM TARGU. TEL. 668 333 831
  • PRACA | dam
    RESTAURACJA MAŁA SZWAJCARIA, ZAKOPANE, ZAMOYSKIEGO 11 ZATRUDNI: KELNERKĘ, POMOC KUCHENNĄ, KUCHARZA -
    Tel.: 600 07 61 07.
  • NIERUCHOMOŚCI | sprzedaż
    SPRZEDAM DZIAŁKI ROLNE: NR 42 OBRĘB 22 o pow. 0,1095 ha i NR 34/2 OBRĘB 22 o pow. 3822 ha. Zakopane.
    Tel.: 666 988 922.
  • PRACA | dam
    Przyjmę do pracy przy wylewkach maszynowych i betonach
    Tel.: 664427752
  • PRACA | dam
    PRACA W RECEPCJI . Hotel w Białce Tatrzańskiej poszukuje osoby na stanowisko recepcjonista/recepcjonistka. Praca na stałe, bardzo dobre wynagrodzenie. Mile widziane doświadczenie na podobnym stanowisku, język angielski w mowie i piśmie w stopniu komunikatywnym.
    Tel.: 509 222 630
    E-mail: barbarakowalczyk155@gmail.com
  • PRACA | dam
    KUCHARKĘ zatrudni DOM WCZASOWY - dobre warunki.
    Tel.: 18 20 66 836.
  • PRACA | dam
    STUDIO PAZNOKCI LEJDIS W NOWYM TARGU-SALA ZABAW MAŁPI GAJ zatrudni do manicure i pedicure. 691 888 444.
  • PRACA | dam
    CIEŚLA SZAL., MURARZ, ELEKTRYK, OPERATOR ŻURAWIA. WYMAGANA ZNAJOMOŚĆ J. NIEMIECKIEGO. Cert. 6760. Kom. 513106189;
    E-mail: pach@diwa-personalservice.pl,
    WWW: www.diwa-personalservice.pl
  • TURYSTYKA I WYPOCZYNEK
    Noclegi w Zakopanem
    WWW: www.eNOCLEGI.biz
  • MOTORYZACJA | sprzedaż
    SKUP SAMOCHODÓW Każda Marka Osobowe Dostawcze Nowsze i starsze
    Tel.: 512-700-770
  • PRACA | dam
    Zatrudnię UCZCIWEGO KIEROWCĘ NA TAXI - Zakopane -
    Tel.: 888 182 207.
  • PRACA | dam
    Zbrojarzy, mosty Zakopianka od 16 zł
    Tel.: 609964333
    E-mail: p.wojtas@stalmontaz.eu
  • TURYSTYKA I WYPOCZYNEK
    GÓRALSKI DOMEK - Zapraszamy do Cichego - spokojnej miejscowości, kilkanaście kilometrów od Zakopanego, gdzie czeka gotowy na Wasz przyjazd góralski domek "z duszą". Do dyspozycji: obszerny salon z tv, w pełni wyposażona kuchnia, 3 sypialnie (jedna 4-osobowa i dwie 2-osobowe, z możliwością dostawki) oraz 2 łazienki. Na miejscu parking.
    Tel.: 507 171188.
    WWW: www.goralskidomek.podhale.pl
2017-06-29 11:00 „Pierwsi Niepodlegli” - Muzeum Podhalańskie w makroregionalnym projekcie 2017-06-29 10:35 Nożownik za kratkami 2017-06-29 10:18 Parkowanie pod Szymonkiem 4 2017-06-29 09:00 Co w Tygodniku? 2017-06-29 08:03 Kolejka nie kursuje 2017-06-29 07:57 Harnasie, cepry i koncerty znanych gwiazd 2017-06-29 05:50 Oddał portfel z kasą 2017-06-28 22:57 Burza nad Zakopanem 1 2017-06-28 21:19 Faszysta z pędzlem poszukiwany 2017-06-28 20:00 Najciemniej pod latarnią 2017-06-28 19:15 Siatkarskie emocje w Czarnym Dunajcu i Rabce 2017-06-28 18:45 Agresywny topielec zaatakował ratowników 5 2017-06-28 17:10 Burzowe chmury nad Zakopanem 2017-06-28 16:50 Szpital poza siecią 2017-06-28 16:25 Apel do złodzieja 2017-06-28 15:13 Raniony nożem mężczyzna w szpitalu 5 2017-06-28 14:57 Osobówką w tira 2017-06-28 14:17 Boją się ujawnić termin wizyty kontrowersyjnego ministra 7 2017-06-28 14:06 Bryza pod Ratuszem 2017-06-28 13:55 Promocjny film z Czorsztyna 2017-06-28 13:00 Balkonowa zmiana na Łukaszówkach 2 2017-06-28 12:00 Krościenko i 22 młodych muzykantów 2017-06-28 11:11 Słońce i wietrzna pogoda 2017-06-28 11:00 Dookoła Spisza 2017-06-28 10:55 Pan Bóg mu strzelił bramkę 1 2017-06-28 10:36 Wójt i absolutorium 2017-06-28 09:55 Kolejna kolorowa buda 1 2017-06-28 09:24 Dikanda w Zakopanem 2017-06-28 08:15 Kolejka na Kasprowy uruchomiona 2017-06-28 08:00 Radni jednomyślnie, RIO z zastrzeżeniami 3 2017-06-27 21:15 A to miejsce rozpoznasz? 11 2017-06-27 21:08 Ochotnica może pochwalić się zielenią 2017-06-27 20:38 Takie widoki tylko z Litwinki 1 2017-06-27 20:05 LOT wznawia połączenie Kraków - Chicago 4 2017-06-27 18:24 Stadion z nowym ogrodzeniem 1 2017-06-27 17:47 Dłuższy remont na wakacje 2 2017-06-27 17:00 Zagłosuj na policjanta 2017-06-27 16:28 Krościenko czeka na biegaczy 2017-06-27 16:00 Atak barszczu na Sobiczkowej 5 2017-06-27 14:04 Balkon niczym potrzask 2017-06-27 14:02 Ekologiczne Forum w Zakopanem 1 2017-06-27 12:00 Wykrył promile 1 2017-06-27 11:11 Strążyska wciąż w remoncie 4 2017-06-27 10:44 Gratulujemy, zagadka rozwiązana 2017-06-27 10:00 Most na Dutkówkę zagrożony 3 2017-06-27 08:59 Na nic oznakowanie, staje na cudzym miejscu 13 2017-06-27 07:59 Przygoda w Dolinie Chochołowskiej 2017-06-26 22:03 Jaka to miejscowość? (video z lotu ptaka) 12 2017-06-26 20:37 Nie byli skąpi, oddali krew 2017-06-26 20:30 Watycha z absolutorium. Ale krytyki nie uniknął
NAJPOPULARNIEJSZE ARTYKUŁY
NAJCZĘŚCIEJ KOMENTOWANE
OSTATNIE KOMENTARZE
2017-06-29 10:47 1. dokladnie, może i są źle oznakowane ale nie trzeba tego wykorzystywać. 2017-06-29 10:44 2. Jak ten były policjant uczy młodych kierowców skoro sam nie zna przepisów ruchu drogowego i rozporządzenia w sprawie znaków i sygnałów drogowych . Powinni pozbawić go uprawnień instruktora nauki jazdy. 2017-06-29 10:41 3. Nauczyciel uczący naginania przepisów... 2017-06-29 10:24 4. Ten sposób parkowania jest jak najbardziej prawidłowy i zalecany ,POpieram ! 2017-06-29 09:04 5. Smog przez cały rok, rżnięto drzewa przez trzy miesiące z okładem, Szyszko jako prelegent ... to jest po prostu bezczelność i hucpa. Obecność Szyszki zobowiązuje do powiedzenia pewnych oczywistości; nie Forum Ekologiczne tylko Forum Antyekologiczne. Jakoś, mam takie wrażenie, że to 'forum' to ściema Szyszki. listek figowy dla jego poczynań antyekologicznych i mocno biznesowych. 2017-06-29 08:58 6. Niby tacy niewierzący, a wierzą we wszystkie bzdury. 2017-06-29 08:51 7. Szyszko TRYBUNAŁ czeka...!!!!!!!! 2017-06-29 07:54 8. pierwszy w historii minister ochrony środowiska który nie dba o środowisko a wręcz je niszczy. Z resztą był też ministrem który próbował zniszczyć Rospudę budową drogi. 2017-06-29 07:36 9. Po prostu masakra 2017-06-29 07:16 10. Co wy gadacie ludzie!!! Osobiście tam byłem i to nieprawda co brukowce napisali ggościu przechodził normalnie a świr do niego wyskoczył i jakby nie przejezdni panowie z białego samochodu którzy zawiezli go do szpitala to poszkodowany juz nie byłby na tym świecie a piszecie o tatuażach ? Chodzić ie do kościoła co niedzielę? Super
2017-06-28 02:05 1. Bralem udzial w kilkunatu splywach w latach 1965-1973 piekna impreza ,kajaki skladaki PAX ,KLEBER meta jezioro Roznowskie.Wspominam bardzo milo....to byly czasy !!!!!!!! 2017-06-25 23:36 2. Niech żałuje kto nie był. Przednia zabawa :) 2017-06-15 22:24 3. Miejscowość niewielka tylko pod względem ludności, bo obszrowo największa w powiecie. Naborzeństwo przecudne Prowadzne przez Księży charyzmatycznych werbistów i tutejsi jakże zaangażowani w te święto. Jedyny mankament to żucie gumy przez całą msze przez ( jak sie dowiedziałem) syna sołtysa, który niósł sztandar :-( poprostu wstd. 2017-06-15 15:59 4. A gdzie strażacy? Tyle zdjęć nam robili, a ani jednego nie ma. ;( 2017-06-12 21:27 5. Piękna uroczystość, piękne zdjęcia, piękna pogoda, dzieci wraz z swoimi nauczycielami bardzo ładnie się prezentują. 2017-06-07 21:21 6. Świetne zdjęcia i dlatego żyję ,coś pięknego:) 2017-06-07 10:52 7. Niestety młodych nie ma i nie będzie..... Dostały nagrody pieniężne czy tylko uścisk prezesa? 2017-06-02 17:10 8. Dyc to są dzieci a nie żołnierze ... I taki halo a kaj maja spluwy coby zrobić powstanie od tego rzadku 2017-06-01 02:40 9. a feld marszalek z dzikim wzrokiem musztre odebral???Mlodzi bacznosc bo antek nie lubi starego wojska misiewiczei i inni doradcy to smietanka 2017-05-31 13:16 10. Dla mnie nawet oglądanie zdjęć jest szczęściem , że widzę i ... że wiem co widze :)) skończyły się chodzenia , lażenia , wspinania , w Zakopanem mieszkanie :(( ale na szczęście jeszcze wiem co to sa TATRY i pamiętam pierwsze ich zobaczenie w 1935 roku .....
WARUNKI W GÓRACH
POGODA W WYBRANYCH MIASTACH REGIONU
Reklama
Polecamy

Pożegnania

Bojcorka

FILMY TP

Album TP

Advertisement